Yumurtalık Kisti Tedavisi İstanbul

Yumurtalık Kisti Tedavisi İstanbul

Yumurtalık kisti tedavisi; kistin türüne, boyutuna, ultrasondaki görünümüne, kadının yaşına ve yol açtığı şikayetlere göre kişiye özel planlanır. Kistlerin önemli bir bölümü yalnızca ultrason kontrolüyle izlenir ve herhangi bir girişim gerektirmez. En sık rastlanan kistler, her adet döngüsünde olgunlaşan yumurta keseciğinin (folikül) zamanında çatlayamamasıyla ortaya çıkar ve bu sorunun arkasında çoğunlukla hormonal dengesizlik bulunur. Yumurtalıklarda doğuştan itibaren çok sayıda olgunlaşmamış folikül yer alır. Her döngüde hormonların uyarısıyla bu foliküllerden biri büyür, olgunlaşır ve çatlayarak döllenmeye hazır yumurtayı serbest bırakır. Hormon dengesi bozulduğunda çatlama gerçekleşmeyebilir; içinde sıvı birikmeye devam eden folikül zamanla kiste dönüşür. Şikayete yol açan ya da kendiliğinden kaybolmayan kistlerde tedavi gündeme gelir.

Bu sayfada yumurtalık kisti türleri, belirtileri, tanı yöntemleri, hangi kistlerin izlenebileceği ve hangilerinin ameliyat gerektirdiği, ayrıca kist burulması (torsiyon) ve kist patlaması (rüptür) gibi acil durumlar ele alınmaktadır. Ameliyatın aşamaları, yumurtalık rezervinin korunması ve iyileşme süreci kapalı yumurtalık kisti ameliyatı sayfasında, endometriozise bağlı kistler ise çikolata kisti tedavisi sayfasında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Yumurtalık Kisti Nedir?

Yumurtalık kisti, yumurtalığın içinde ya da yüzeyinde gelişen, bir duvarla sınırlanmış ve içi çoğunlukla sıvı dolu olan kese benzeri bir yapıdır. Kistin içeriği her zaman berrak sıvı değildir; kan, yağ, saç ya da koyu kıvamlı salgı da bulunabilir ve bu içerik kistin türü hakkında önemli bir ipucu verir. Pek çok kadın yaşamının bir döneminde en az bir kez yumurtalık kistiyle karşılaşır. Bu kistlerin çoğu ağrı yapmaz, belirgin bir şikayete yol açmaz ve rutin jinekolojik muayenede ya da başka bir nedenle yapılan ultrasonda tesadüfen fark edilir.

Polikistik over sendromu (PKOS) ile yumurtalık kisti sık karıştırılır. PKOS’ta ultrasonda görülen çok sayıda küçük yapı, gelişimi yarıda kalmış foliküllerdir ve gerçek anlamda kist değildir. PKOS; adet düzensizliği, tüylenme ve yumurtlama sorunlarıyla seyreden hormonal bir durumdur ve tedavisi de kist tedavisinden farklıdır.

Yumurtalık Kisti Neden Oluşur?

Fonksiyonel kistlerin başlıca nedeni, yumurtlamayı yöneten hormonların dengesindeki bozulmadır. Sağlıklı bir döngüde yumurtalıktaki foliküllerden biri öne çıkar ve yumurtlamaya yaklaşırken yaklaşık 2 ile 2,5 cm çapa ulaşır. Folikül çatladığında yumurta serbest kalır ve sperm ile döllenirse gebelik başlar. Çatlayan folikülün yerinde korpus luteum adı verilen ve progesteron üreten geçici bir yapı oluşur. Gebelik gerçekleşmezse korpus luteum yaklaşık iki hafta içinde geriler, hormon düzeyi düşer ve adet kanaması başlar.

Hormonal düzensizlik bu sırayı bozabilir. Çatlamayan folikül büyümeye devam ederse folikül kisti, korpus luteum gerilemeyip içinde sıvı ya da kan biriktirirse korpus luteum kisti oluşur. Fonksiyonel kistler dışında kalan kistlerin nedenleri ise farklıdır:

• Rahim iç zarına benzeyen dokunun yumurtalığa yerleşmesi (endometriozis) çikolata kistine yol açar.
• Yumurtalık hücrelerinin iyi huylu ama kontrolsüz çoğalması dermoid kist ve kistadenom gibi kistleri oluşturur.
• Gebelikte ya da yumurtlamayı uyaran ilaçların kullanımında yükselen hormon düzeyleri teka lutein kistlerine neden olabilir.
• İlerlemiş pelvik enfeksiyonlar yumurtalığı ve tüpü içine alan bir apse oluşturabilir; bu tablo görüntülemede kisti taklit eder.

Yumurtalık Kisti Türleri Nelerdir?

Yumurtalık kistleri tek bir hastalık değildir; farklı nedenlerle oluşan, davranışları ve tedavileri birbirinden ayrılan pek çok türü vardır. Günlük pratikte karşılaşılan başlıca türler şunlardır:

• Folikül kisti: Çatlamayan folikülün büyümesiyle oluşur; genellikle ince duvarlıdır ve içi berrak sıvıyla doludur. Çoğu birkaç hafta içinde kendiliğinden kaybolur.
• Korpus luteum kisti: Yumurtlamadan sonra oluşan yapının gerilememesiyle gelişir. İçine kanama olduğunda hemorajik kist adını alır; adet gecikmesine veya tek taraflı kasık ağrısına yol açabilir.
• Teka lutein kisti: Gebelik hormonu hCG’nin çok yükseldiği durumlarda, örneğin çoğul gebelikte, mol gebelikte veya yumurtlama tedavisi sırasında görülür. Genellikle iki yumurtalıkta birden ve çok sayıda gelişir, hormon düzeyi düştükçe geriler.
• Gebelik luteoması: Gebelikte rastlanan, aslında kist değil hormon etkisiyle büyüyen katı bir dokudur. Çoğunlukla belirti vermez ve doğumdan sonraki haftalarda kendiliğinden küçülür.
• İnklüzyon kisti: Yumurtalık yüzeyini örten hücrelerin doku içine hapsolmasıyla oluşan, genellikle birkaç milimetrelik ve iyi huylu kistlerdir. Daha çok menopoz sonrası dönemde görülür.
• Dermoid kist (matür kistik teratom): Yağ, saç, diş ve kemik gibi farklı dokular içerebilen, genç kadınlarda sık görülen iyi huylu bir tümördür. Kendiliğinden kaybolmaz, yavaş büyür ve burulma eğilimi taşır.
• Kistadenom: Yumurtalık yüzey hücrelerinden gelişen iyi huylu tümörlerdir. Seröz ve müsinöz tipleri bulunur; müsinöz kistadenomlar çok büyük boyutlara ulaşabilir.
• Endometrioma (çikolata kisti): Endometriozise bağlı olarak içinde koyu renkli eski kan biriken kisttir. Adet sancısı, ilişkide ağrı ve gebe kalmada güçlükle ilişkili olabilir.
• Paraovaryan kist: Yumurtalığın kendisinden değil, hemen yanındaki bağ dokusundan ve tüp çevresinden gelişen, çoğunlukla iyi huylu kistlerdir.

Kist türlerinin ultrasondaki tipik görünümü ve genel tedavi yaklaşımı aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Kistlerin küçük bir bölümü sınırda (borderline) ya da kötü huylu tümör niteliği taşır. Katı bileşen barındıran, kısa sürede belirgin şekilde büyüyen veya menopozdan sonra ortaya çıkan kistlerde bu olasılık daha fazla önem kazanır ve değerlendirme yumurtalık kanseri olasılığını da kapsayacak biçimde yapılır.

Yumurtalık Kistinin Belirtileri Nelerdir?

Yumurtalık kistlerinin çoğu sessiz seyreder; ağrı ya da sancı yapmadan kalabilir ve yalnızca muayenede veya kontrol amaçlı ultrasonda fark edilir. Kist büyüdüğünde, hormon ürettiğinde, içine kanama olduğunda ya da çevre organlara baskı yaptığında şikayetler ortaya çıkar. Seyrek de olsa kistin dönmesi veya patlaması çok şiddetli ağrıya neden olabilir. Yumurtalık kistinde görülebilen başlıca belirtiler şunlardır:

• Kasıkta tek taraflı, künt ya da batıcı ağrı ve karında dolgunluk, şişkinlik hissi.
• Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrı.
• Adet düzeninde değişiklik, adetin gecikmesi, ara kanama ya da lekelenme.
• Göğüslerde hassasiyet (özellikle hormon üreten kistlerde).
• Mesaneye baskı nedeniyle sık idrara çıkma ve idrar yolu şikayetleri.
• Bağırsağa baskı nedeniyle kabızlık, dışkılama alışkanlığında değişiklik veya dışkılama sırasında ağrı.
• Hazımsızlık, mide bulantısı ve bazen kusma.
• Bele ya da uyluklara yayılan ağrı.
• Bazı kist türlerinde, özellikle endometriomada, gebe kalmada güçlük.

Aşağıdaki belirtiler kist burulması, kist patlaması ya da karın içi kanama gibi acil bir durumun habercisi olabilir. Bu belirtiler ortaya çıktığında vakit kaybetmeden acil değerlendirme gerekir:

• Aniden başlayan, şiddetli veya keskin karakterde kasık ağrısı.
• Ağrıya eşlik eden bulantı ve kusma.
• Baş dönmesi, bayılma ya da bayılacak gibi olma.
• Hızlı ve yüzeysel solunum, çarpıntı.
• Ağrıyla birlikte ateş yükselmesi.

Belirti vermeyen bir kist saptandığında da kistin türü netleştirilmeli ve gereken aralıklarla kontrol edilmelidir. Kontrol edilmeyen bir kistte büyüme, artan burulma riski ya da altta yatan farklı bir hastalık gözden kaçabilir.

Yumurtalık Kisti Tanısı Nasıl Konulur?

Tanı, şikayetlerin ve adet öyküsünün dinlenmesi ve jinekolojik muayeneyle başlar. Son adet tarihi, gebelik olasılığı, kullanılan ilaçlar ve ailede meme ya da yumurtalık kanseri öyküsü değerlendirmede önem taşır. Büyük kistler muayenede elle hissedilebilir; ancak kistin yapısını ortaya koyan asıl yöntem görüntülemedir.

• Vajinal ultrason: İlk ve en değerli yöntemdir. Kistin boyutu, duvar kalınlığı, iç bölmeleri, katı alan içerip içermediği ve karında sıvı olup olmadığı değerlendirilir. Cinsel deneyimi olmayan kadınlarda karın üzerinden ya da makattan ultrason tercih edilir.
• Doppler ultrason: Kistin ve yumurtalığın kanlanmasını gösterir; katı alanlardaki kanlanmanın değerlendirilmesinde ve burulma şüphesinde yol gösterir.
• MR: Ultrason bulguları kesin değilse başvurulur. Dermoid kistteki yağ dokusunu ve endometriomadaki kan ürünlerini ayırt etmede yardımcıdır.
• BT: Kistin niteliğini belirlemekten çok, kötü huylu tümör şüphesinde hastalığın yaygınlığını değerlendirmek için kullanılır.

Bu görüntüleme yöntemleriyle kistin şekli, boyutu ve iç yapısı belirlenir. IOTA kuralları ve O-RADS sınıflaması gibi uluslararası değerlendirme sistemleri, kistin iyi ya da kötü huylu olma olasılığını tahmin etmeye yardım eder.

Kan testleri görüntülemeyi tamamlar. Gebelik testi, dış gebelik olasılığını dışlamak için önemlidir. CA-125 yüksekliği tek başına kanser anlamına gelmez; endometriozis, miyom, pelvik enfeksiyon, gebelik ve hatta adet dönemi bu değeri yükseltebilir. Bu nedenle CA-125, özellikle menopoz sonrasında ve ultrason bulgularıyla birlikte yorumlandığında anlam kazanır. Kırk yaşından genç kadınlarda katı alan içeren karmaşık kistlerde AFP, LDH ve beta hCG gibi belirteçler de istenebilir.

Hangi Yumurtalık Kistleri İzlenir, Hangileri Ameliyat Gerektirir?

Tedavi kararında kistin ultrason görünümü, boyutu, kadının yaşı, menopoz durumu, şikayetler ve gebelik planı birlikte değerlendirilir. Amaç, gereksiz ameliyattan kaçınırken tedavi gerektiren kistleri de gözden kaçırmamaktır.

İzlemin genellikle uygun olduğu durumlar:

• Doğurganlık çağında, ince duvarlı, içi berrak sıvı dolu (basit) ve şikayet yapmayan kistler.
• Fonksiyonel ya da hemorajik kist düşünülen durumlar. Bu kistlerde kontrol ultrasonu genellikle 6 ile 8 hafta sonra, tercihen adet bittikten sonraki günlerde yapılır.
• Kılavuzlara göre doğurganlık çağında 5 cm’nin altındaki basit kistler çoğunlukla fizyolojiktir ve ek takip gerektirmeyebilir; 5 ile 7 cm arasındakiler genellikle yılda bir ultrasonla izlenir.
• Menopoz sonrası dönemde CA-125 değeri normal olan ve 5 cm’yi aşmayan tek odacıklı basit kistler. Bu kistlerde 4 ile 6 ay sonra kontrol önerilir; bir yıl boyunca değişmeyenlerde izlem sonlandırılabilir.

Ameliyatın gündeme geldiği durumlar:

• İki ile üç adet döngüsüne rağmen kaybolmayan ya da kontroller sırasında büyüyen kistler.
• Ağrı, baskı veya adet düzensizliği gibi şikayetlere yol açan kistler.
• Dermoid kist ve kistadenom gibi kendiliğinden kaybolmayan kist türleri.
• Doğurganlık çağında 7 cm’yi aşan basit kistler ya da MR ile niteliği netleşmeyen kistler.
• Katı alan, papiller çıkıntı, kalın bölmeler, karında sıvı veya belirgin kanlanma gibi şüpheli bulgular taşıyan kistler.
• Burulma ya da kanamanın sürdüğü patlama gibi acil durumlar.

İyi huylu olduğu düşünülen kistlerde öncelik, kapalı yöntemle (laparoskopi) yalnızca kisti çıkarıp sağlıklı yumurtalık dokusunu korumaktır. Kötü huylu olma ihtimali taşıyan kistlerde ise ameliyat planı farklı yapılır ve kistin karın içinde açılmamasına özen gösterilir. Endometriomada ameliyat kararı şikayetlere, kistin boyutuna ve gebelik planına göre ayrıca tartılır.

Menopozdan Sonra Yumurtalık Kisti Görülür Mü?

Menopozdan sonra yumurtlama durduğu için fonksiyonel kist beklenmez; yine de bu dönemde de basit kistlere sık rastlanır ve bunların büyük kısmı iyi huyludur. Değerlendirmede vajinal ultrason ve CA-125 birlikte kullanılır. Menopoz durumu, ultrason bulguları ve CA-125 değeri, malignite risk indeksi (RMI) adı verilen bir puanda birleştirilerek kistin riski sınıflandırılır. Düşük riskli basit kistler izlenebilirken risk puanı yüksek ya da şüpheli bulgu taşıyan kistlerde ameliyat planlanır. Bu dönemde ameliyat gerektiğinde çoğu zaman yalnızca kist değil, yumurtalık ve tüp birlikte çıkarılır.

Yumurtalık Kisti İlaçla veya Bitkisel Yöntemlerle Tedavi Edilebilir Mi?

Yumurtalık kistleri farklı nedenlerle oluşan ve birbirinden farklı davranan yapılardır. Bitkisel kürlerin, çayların veya takviyelerin kisti küçülttüğünü gösteren bilimsel bir kanıt yoktur ve bu tür uygulamalar tanının ve gerekli tedavinin gecikmesine yol açabilir. Bu nedenle saptanan bir kistin bir kadın hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir.

İlaç tedavisinin yeri de sınırlıdır. Fonksiyonel kistlerde doğum kontrol hapı kullanılabilir; ancak bu ilaçlar var olan kisti eritmez ve kaybolmasını hızlandırmaz. Asıl amaç, yumurtlamayı baskılayarak yeni foliküllerin kiste dönüşmesini önlemek ve sık kist geliştiren kadınlarda tekrarı azaltmaktır. Endometriomada kullanılan hormonal ilaçlar ağrıyı hafifletir ve ameliyat sonrasında tekrarlama riskini azaltabilir, fakat kisti çoğu zaman tamamen ortadan kaldırmaz. Dermoid kist ve kistadenom gibi tümör niteliğindeki kistler ise ilaca yanıt vermez. Kendiliğinden kaybolması beklenen kistlerde şikayetleri hafifletmek için ağrı kesiciler kullanılabilir.

İlaç tedavisinin yetersiz kaldığı, kistin kaybolmadığı ya da ameliyat gerektiren bir kist türünün saptandığı durumlarda kapalı veya açık cerrahi uygulanır. Ameliyatta amaç, kisti yumurtalığa zarar vermeden ve kontrollü bir şekilde bulunduğu yerden çıkarmaktır.

Yumurtalık Torsiyonu Neden Olur ve Nasıl Tedavi Edilir?

Torsiyon, yumurtalığın ve çoğu zaman tüpün, onları besleyen damarları taşıyan bağlar etrafında dönmesidir. Dönme sonucunda yumurtalığa giden kan akımı azalır ya da tamamen durur. Kist, yumurtalığı ağırlaştırıp hareketli hale getirdiği için torsiyon riskini artırır. Risk özellikle 5 cm’yi aşan kistlerde, dermoid kistlerde ve yumurtlama tedavisi sırasında büyüyen yumurtalıklarda yüksektir; bununla birlikte çocuklarda ve ergenlerde normal büyüklükteki yumurtalıklar da dönebilir.

En tipik belirti, aniden başlayan, şiddetli ve çoğunlukla tek taraflı kasık ağrısıdır. Ağrıya sıklıkla bulantı ve kusma eşlik eder. Bazı kadınlarda yumurtalık kısmen dönüp kendiliğinden düzeldiği için gelip geçen ağrı atakları görülebilir. Tanıda muayene ve Doppler ultrason kullanılır; Doppler incelemesinde kan akımının görülmesi torsiyonu kesin olarak dışlamaz ve karar klinik bulgularla birlikte verilir.

Torsiyon cerrahi bir acildir ve tedavisi genellikle kapalı yöntemle yapılır. Ameliyatta yumurtalık ters yöne döndürülerek eski konumuna getirilir (detorsiyon). Ameliyat sırasında koyu ve morarmış görünen yumurtalıkların büyük bölümü kan akımı yeniden sağlandıktan sonra işlevini kazanabildiği için, özellikle genç kadınlarda yumurtalığın korunması esas alınır. Altta yatan bir kist varsa aynı ameliyatta ya da ödem çekildikten sonra planlanan ikinci bir girişimle çıkarılabilir.

Kist Patlaması (Rüptür) Ne Zaman Tehlikelidir?

Kist duvarının yırtılarak içeriğinin karın boşluğuna boşalmasına rüptür denir. En sık korpus luteum ve hemorajik kistlerde, çoğunlukla döngünün ikinci yarısında görülür. Cinsel ilişki, ağır egzersiz veya karına alınan darbe tetikleyici olabilir. Kan sulandırıcı ilaç kullanan kadınlarda kanama riski daha yüksektir.

Patlama çoğu zaman ani başlayan bir kasık ağrısıyla kendini gösterir ve ağrı genellikle saatler içinde hafifler. Kanamanın sınırlı kaldığı ve genel durumun iyi olduğu kadınlarda ağrı kesici, dinlenme, ultrason ve kan sayımı kontrolüyle izlem çoğu zaman yeterlidir. Baş dönmesi, bayılma, nabız hızlanması, kan değerlerinde düşüş veya karında giderek artan sıvı, karın içi kanamanın sürdüğünü gösterir ve acil ameliyat gerektirir. Dermoid kist ya da endometrioma patladığında içerik karın zarını tahriş ederek şiddetli ağrıya yol açabilir. Benzer belirtiler dış gebelikte de görülebildiğinden değerlendirmede gebelik testi mutlaka yapılır.

Yumurtalık Kisti Gebe Kalmayı Engeller Mi?

Yumurtalık kisti ve kistin oluşmasına yol açan hormon dengesizliği, bazı kadınlarda gebe kalmayı zorlaştırabilir. Ancak bu etki kistin türüne göre büyük farklılık gösterir. Fonksiyonel kistler genellikle doğurganlığı kalıcı olarak etkilemez; daha çok yumurtlamanın düzensiz olduğu dönemlerin bir yansımasıdır. Endometrioma ise hem yumurtalık dokusu hem de diğer pelvik organlar üzerindeki etkisiyle gebe kalmada güçlükle daha sık ilişkilidir.

Gebelik planlayan ve kisti olan kadınlarda önce kistin türü belirlenmeli, yumurtlama düzeni ve gerekirse AMH ile yumurtalık rezervi değerlendirilmelidir. Ameliyat kararı verilirken yumurtalık dokusunun korunması ön planda tutulur. Gereksiz ameliyatlar rezerv kaybına yol açabileceğinden, özellikle iki taraflı ve tekrarlayan kistlerde karar dikkatle verilir.

Gebelikte Yumurtalık Kisti Görülürse Ne Yapılır?

Gebeliğin ilk haftalarında yapılan ultrasonda yumurtalıkta kist görülmesi sık rastlanan bir bulgudur. Bu kistlerin çoğu gebeliği destekleyen korpus luteumun kendisidir ve genellikle ikinci üç aylık dönemin başına kadar kendiliğinden küçülür. Teka lutein kistleri ve gebelik luteoması da gebeliğe özgüdür ve doğumdan sonra geriler.

Gebelikte saptanan kistlerin büyük bölümü yalnızca izlenir. Kistin büyümesi, şüpheli görünüm taşıması, ağrı yapması veya burulması halinde ameliyat gerekebilir. Planlı ameliyatlar için genellikle ikinci üç aylık dönem tercih edilir ve uygun durumlarda gebelikte de kapalı yöntem uygulanabilir. Burulma gibi acil durumlarda ise gebelik haftasından bağımsız olarak girişim yapılır.

Yumurtalık Kisti Tedavisi Ne Kadar Sürer?

Tedavi süresi kistin türüne ve seçilen yönteme göre değişir. İzlem kararı verilen fonksiyonel kistler çoğunlukla bir ile üç adet döngüsü içinde kaybolur ve bu süreçte bir ya da iki kontrol ultrasonu yeterli olur. Tekrarlayan kistleri önlemek amacıyla kullanılan hormonal ilaçlar aylarca sürdürülebilir; ilaçla yürütülen tedaviler bu nedenle genellikle uzun soluklu olur. Cerrahi tedavide ise ameliyatın kendisi çoğunlukla 1 ile 3 saat içinde tamamlanır ve kapalı yöntemle yapılan ameliyatlardan sonra kadınlar genellikle kısa sürede günlük yaşama döner. Ameliyat sonrası iyileşme takvimi kapalı kist ameliyatı sayfasında ayrıntılı olarak yer almaktadır.

Kaynaklar

• American College of Obstetricians and Gynecologists. Practice Bulletin No. 174: Evaluation and Management of Adnexal Masses. Obstet Gynecol. 2016;128(5):e210-e226.
• Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, British Society for Gynaecological Endoscopy. Management of Suspected Ovarian Masses in Premenopausal Women. Green-top Guideline No. 62. 2011.
• Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. The Management of Ovarian Cysts in Postmenopausal Women. Green-top Guideline No. 34. 2016.