Kapalı Yumurtalık Kisti Ameliyatı İstanbul

Kapalı Yumurtalık Kisti Ameliyatı İstanbul

Kapalı yumurtalık kisti ameliyatı, yumurtalığın içinde ya da üzerinde gelişen ve hormon dengesizliği, endometriozis veya iyi huylu doku çoğalması gibi nedenlerle oluşan kistlerin laparoskopik yöntemle çıkarılmasıdır. Tıp dilinde laparoskopik kistektomi olarak adlandırılan bu ameliyatta karın duvarında açılan birkaç küçük delikten kamera ve ince cerrahi aletlerle girilir. Kist, çevresindeki sağlıklı yumurtalık dokusundan ayrılarak çıkarılır ve yumurtalık yerinde bırakılır. Böylece kistin yol açtığı şikayetlerin giderilmesi ve yumurtalığın hormon üretimi ile doğurganlık işlevinin korunması amaçlanır.

Her kist ameliyat gerektirmez; kist türleri, izlem kararı ve acil durumlar yumurtalık kisti tedavisi sayfasında anlatılmıştır. Endometriozise bağlı kistlerin ilaç tedavisi ve tekrarlama eğilimi ise çikolata kisti tedavisi sayfasında ele alınmaktadır. Bu sayfa ise ameliyatın kendisine, yumurtalık rezervinin korunmasına, iyileşme sürecine ve ameliyat sonrası gebeliğe odaklanmaktadır.

Kapalı Yumurtalık Kisti Ameliyatı Nedir?

Yumurtalık kisti ameliyatları kapalı (laparoskopik) ve açık (laparotomi) olmak üzere iki şekilde yapılabilmektedir. Kapalı yöntemde göbek içinden ve kasık bölgesinden açılan küçük deliklerden karın boşluğuna ulaşılır ve kist bu yollarla çıkarılır. Ameliyat esnasında açılan kesiler çok küçük olduğu için hastada çok fazla ağrı gözlenmez ve iyileşme süreci çabuk atlatılabilir. Bu nedenle uygun koşullar sağlandığında yumurtalık kistlerinin cerrahi tedavisinde ilk tercih kapalı ameliyattır.

Kapalı ameliyatta yapılan işlemin kapsamı kistin türüne ve kadının yaşına göre değişir:

• Kistektomi: Yalnızca kistin çıkarılıp yumurtalığın korunmasıdır. Doğurganlık çağındaki kadınlarda iyi huylu kistler için standart yaklaşımdır.
• Ooferektomi: Yumurtalığın tamamının çıkarılmasıdır. Sağlam yumurtalık dokusunun kalmadığı çok büyük kistlerde, kontrol edilemeyen kanamada veya menopoz sonrası dönemde tercih edilebilir.
• Salpingo-ooferektomi: Yumurtalıkla birlikte tüpün de alınmasıdır. Menopoz sonrası dönemde ameliyat gereken kistlerde sık uygulanır.

Kistin iğneyle boşaltılması (aspirasyon) ise kist duvarı yerinde kaldığı için yüksek oranda tekrarlar ve kistin niteliği hakkında yeterli bilgi vermez. Bu nedenle yalnızca çok seçilmiş durumlarda düşünülür.

Kimlere Kapalı Yumurtalık Kisti Ameliyatı Gerekir?

Aşağıdaki durumlarda yumurtalık kistinin cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir:

• Kistin dönmesi (torsiyon), patlamaya bağlı karın içi kanamanın sürmesi veya kistin şiddetli ağrıya yol açması.
• Takip ve tedaviye rağmen kistin küçülmeyip büyümesi ya da birkaç adet döngüsü sonunda kaybolmaması.
• Ultrasonda kist içinde papiller çıkıntı, katı alan veya kalın bölmeler görülmesi.
• CA-125 gibi tümör belirteçlerinde anlamlı yükselme olması.
• Dermoid kist ya da kistadenom gibi kendiliğinden kaybolmayan bir kist türünün saptanması.
• Kistin boyutunun büyük olması; doğurganlık çağında 7 cm’yi aşan basit kistlerde MR ile ileri görüntüleme ya da ameliyat değerlendirilir.
• Gebe kalmayı zorlaştırdığı düşünülen ya da tüp bebek tedavisinde yumurta toplanmasını engelleyen kistler.
• Çocukluk ve ergenlik döneminde ya da menopozdan sonra saptanan, basit görünümde olmayan veya izlemde büyüyen kistler.

Yumurtalığın dönmesine neden olan, patladıktan sonra kanamaya devam eden ya da belirgin ağrıya yol açan kistlerde kistin boyutu, türü ve kadının yaşı ne olursa olsun ameliyat gündeme gelir; bu acil durumlarda da kapalı yöntem çoğu zaman uygulanabilir. Menopozdan sonra saptanan her kist ise ameliyat gerektirmez. Risk değerlendirmesi yüksek çıkan, büyüyen ya da şikayet yapan kistler kesin tanı amacıyla çıkarılır ve bu yaş grubunda kist çoğunlukla yumurtalık ve tüple birlikte alınır.

Kendiliğinden kaybolması beklenen, şikayet yapmayan ve kan testlerinde kötü huylu bir hastalığa işaret etmeyen basit kistlerde, özellikle genç ve orta yaştaki kadınlarda, ameliyat yerine izlem tercih edilir. Bu dönemde yeni kist oluşumunu azaltmak için doğum kontrol hapı önerilebilir.

Kapalı Ameliyatın Açık Ameliyata Göre Avantajları Nelerdir?

İyi huylu yumurtalık tümörlerinde laparoskopi ile laparotomiyi karşılaştıran çalışmaların derlendiği Cochrane incelemesinde, kapalı yöntemde ameliyat sonrası ağrının daha az, hastanede kalış süresinin daha kısa ve ameliyata bağlı istenmeyen olayların daha seyrek olduğu bildirilmiştir. Bunlara ek olarak kapalı ameliyatta:

• Kesiler küçük olduğu için iz çok az belirgindir ve zamanla büyük ölçüde silikleşir.
• Ağrı kesici ihtiyacı daha azdır ve günlük yaşama dönüş daha erken gerçekleşir.
• Karın içinde yapışıklık gelişme olasılığı daha düşüktür; bu durum doğurganlığın korunması açısından da önemlidir.
• Büyütülmüş kamera görüntüsü sayesinde tüpler ve karın içi organlar ayrıntılı incelenebilir; eşlik eden endometriozis odakları aynı ameliyatta saptanabilir.

Hangi Durumlarda Açık Ameliyat Tercih Edilir?

Kapalı yöntem kist ameliyatlarının büyük çoğunluğunda uygulanabilse de bazı durumlarda açık ameliyat daha güvenli bir seçenek olabilir:

• Karın boşluğunun büyük bölümünü dolduran çok büyük kistler. Bu kistlerde bazen küçük bir kesiyle yapılan mini laparotomi tercih edilir.
• Önceki ameliyatlara veya yaygın endometriozise bağlı yoğun karın içi yapışıklıklar.
• Ameliyat sırasında kapalı yöntemle kontrol altına alınamayan kanama.
• Kötü huylu olma şüphesi yüksek kistler. Bu kistlerin karın içinde açılması hücrelerin karın boşluğuna yayılmasına ve hastalığın evresinin yükselmesine yol açabileceği için kistin bütün halinde çıkarılması esastır; ameliyat yumurtalık kanseri cerrahisinin ilkelerine göre planlanır ve çoğu zaman açık yöntem seçilir.
• Karın içine gaz verilmesini güçleştiren ciddi kalp ve akciğer hastalıkları. Kilo fazlalığı ve gebelik ise tek başına kapalı yöntemi engellemez.

Ameliyat türünün seçimi ve beklenmeyen bir durumda açık ameliyata geçilme olasılığı ameliyat öncesinde hasta ile ayrıntılı olarak konuşulur.

Kapalı Kist Ameliyatında Yumurtalık Rezervi Nasıl Korunur?

Yumurtalık rezervi, yumurtalıklarda kalan ve ileride gelişme potansiyeli taşıyan yumurta hücrelerinin sayısını ifade eder. Bu hücreler yumurtalığın dış kabuğunda (korteks) bulunur. Kist büyüdükçe çevresindeki sağlıklı doku incelir ve kist duvarına yaslanır. Kist çıkarılırken bu dokunun bir kısmının kistle birlikte alınması ya da kanamayı durdurmak için kullanılan yakma işleminin (koterizasyon) çevredeki foliküllere zarar vermesi rezervde azalmaya yol açabilir.

Rezervi korumak için ameliyatta dikkat edilen başlıca noktalar şunlardır:

• Kist duvarı ile sağlıklı yumurtalık dokusu arasındaki doğru katmanın bulunması ve kistin bu katmandan nazik hareketlerle soyulması.
• Kanama kontrolünde yakma işleminin yalnızca kanayan noktaya, kısa süreli ve düşük enerjiyle uygulanması.
• Gerekli durumlarda kanamanın yakma yerine ince dikişlerle ya da kanama durdurucu maddelerle kontrol edilmesi.
• Küçük ve şikayet yapmayan kistlerde gereksiz ameliyattan, tekrarlayan kistlerde ise art arda yapılan ameliyatlardan kaçınılması.

Rezerv kaybı riski kistin türüne göre farklıdır. Dermoid kist ve kistadenomlarda kist duvarı çevre dokudan genellikle kolay ayrılır ve kayıp daha sınırlı kalır. Endometriomada ise kist duvarı yumurtalık dokusuna sıkıca yapışık olduğundan sağlıklı dokunun kistle birlikte çıkma olasılığı artar. İki taraflı ve tekrarlayan endometriomalarda bu risk daha da yükselir; bu nedenle endometriomada ameliyat kararı rezerv açısından ayrıca tartılır.

AMH Nedir, Kist Ameliyatından Önce Ölçülmeli Mi?

AMH (anti-Müllerian hormon), yumurtalıktaki küçük ve gelişmekte olan foliküllerden salgılanan bir hormondur. Kandaki düzeyi, yumurtalıkta kalan yumurta hücresi sayısı hakkında fikir verir ve adet döngüsünün herhangi bir gününde ölçülebilir. Bununla birlikte AMH tek başına gebe kalma şansını göstermez. Yumurtaların niteliği hakkında bilgi vermez ve düşük AMH değerine sahip pek çok kadın kendiliğinden gebe kalabilir.

Gebelik planlayan kadınlarda, iki yumurtalıkta kist bulunduğunda, daha önce yumurtalık ameliyatı geçirmiş olanlarda, endometriomada ve ileri üreme yaşında ameliyat öncesi AMH ölçümü karar sürecine yardımcı olur. Kist ameliyatından sonra AMH düzeyinde düşüş görülebilir. Bu düşüş özellikle endometrioma ameliyatlarından sonra belirgindir; diğer iyi huylu kistlerde genellikle daha sınırlıdır ve bazı çalışmalarda zamanla kısmen toparlandığı bildirilmiştir.

Ameliyat öncesinde AMH değeri belirgin olarak düşük bulunan ve ileride çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarla ameliyatın zamanlaması ve gerekirse ameliyattan önce yumurta dondurma gibi doğurganlığı koruma seçenekleri konuşulabilir. ESHRE endometriozis kılavuzu da yaygın yumurtalık endometriozisi olan kadınlarla doğurganlığı koruma yöntemlerinin yararlarının ve sınırlılıklarının konuşulmasını önermektedir.

Laparoskopik Kistektomi Ameliyatı

Kapalı Kist Ameliyatı Öncesinde Hangi Hazırlıklar Yapılır?

Ameliyat öncesinde kistin niteliği netleştirilir ve genel sağlık durumu gözden geçirilir:

• Güncel bir vajinal ultrason ile kistin boyutu ve iç yapısı yeniden değerlendirilir; gerekli durumlarda MR istenir.
• Kan sayımı, pıhtılaşma testleri, kan grubu ve biyokimya testleri yapılır. Kistin özelliğine göre CA-125 ve diğer belirteçler, gebelik planı olan kadınlarda AMH eklenir.
• Anestezi uzmanı ameliyat öncesi muayeneyi yapar; yaşa ve mevcut hastalıklara bağlı olarak EKG ve göğüs filmi istenebilir.
• Kan sulandırıcılar, aspirin ve bazı bitkisel takviyeler kanama riskini artırabileceğinden hekimin önerisiyle ameliyattan belirli bir süre önce bırakılır ya da düzenlenir.
• Gebelik olasılığı ameliyattan önce dışlanır.

Anestezi ekibinin belirttiği süre boyunca, çoğunlukla 6 ile 8 saat, katı gıda alınmaz. Çoğu kist ameliyatında bağırsak temizliği gerekmez ve adet döneminde olmak tek başına ameliyata engel değildir. Onam sürecinde, beklenmeyen bir bulgu halinde açık ameliyata geçilebileceği ve nadiren yumurtalığın alınması gerekebileceği de hasta ile konuşulur.

Kapalı Yumurtalık Kisti Ameliyatında Hangi Anestezi Uygulanır?

Kapalı kist ameliyatı genel anestezi altında yapılır; karın boşluğu gazla şişirildiği için solunumun anestezi ekibince kontrol edilmesi gerekir. Genel anestezi, hastanın sağlık durumuna ve ameliyatın ayrıntılarına göre kişiye özel planlanır. Kısa etkili anestezi ilaçları sayesinde hastalar ameliyat bitiminden kısa süre sonra uyanır; ilk saatlerde hafif bulantı ve boğazda kuruluk hissi olabilir.

Laparoskopik Kistektomi Hangi Aşamalarla Yapılır?

Hasta uyutulduktan sonra idrar torbasına ince bir sonda yerleştirilir ve ameliyat şu aşamalarla ilerler:

1. Göbek içinden açılan kesiden karın boşluğuna karbondioksit gazı verilir ve karın şişirilerek çalışma alanı oluşturulur.
2. Aynı kesiden yerleştirilen ince bir tüp aracılığıyla kamera karın içine ilerletilir; görüntü büyütülmüş olarak ekrana yansır.
3. Kasık bölgesinde açılan, genellikle iki ya da üç adet ve 0,5 ile 1 cm boyutundaki kesilerden özel tüpler yerleştirilir ve cerrahi aletler bu tüplerden karın içine iletilir.
4. Rahim, tüpler, her iki yumurtalık ve karın içi organlar gözden geçirilir; şüpheli bir görünüm varsa karın içi sıvıdan örnek alınabilir.
5. Yumurtalık yüzeyinde kistin üzerinden küçük bir kesi yapılır, kist duvarı ile sağlıklı doku arasındaki katman bulunur ve kist yumurtalıktan soyularak ayrılır.
6. Yumurtalıktaki kanayan noktalar kontrol altına alınır; gerekirse yumurtalık dokusu ince dikişlerle onarılır.
7. Çıkarılan kist, içeriğinin karına dağılmaması için karın içinde özel bir endoskopik torbaya yerleştirilir ve kesilerden birinden torba içinde dışarı alınır.
8. Karın içi serum fizyolojik ile yıkanır, gaz boşaltılır ve kesiler eriyen dikişlerle ya da doku yapıştırıcısıyla kapatılır.

Dermoid kistlerde yağlı içerik karın zarını tahriş edebileceğinden kistin bütünlüğü korunmaya çalışılır; içerik dağılırsa karın içi bol sıvıyla yıkanır.

Kapalı Yumurtalık Kisti Ameliyatı Ne Kadar Sürer?

Ameliyatın açık ya da kapalı yöntemle yapılmasından bağımsız olarak operasyon süresi ortalama 1 ile 3 saat arasındadır. Kistin cinsi, büyüklüğü, iki yumurtalıkta kist bulunup bulunmadığı, karın içindeki yapışıklıklar, hastanın kilosu ve yaşı ile aynı ameliyatta rahimle ilgili ek bir işlem yapılıp yapılmayacağı süreyi etkiler.

Kapalı Kist Ameliyatından Sonra Taburculuk Ne Zaman Olur?

Ameliyattan birkaç saat sonra hastanın yataktan kalkıp yürümesi, sıvı gıdalarla beslenmeye başlaması ve idrar sondasının çıkarılması teşvik edilir. Ağrısı ağızdan alınan ilaçlarla kontrol altında olan, rahat yürüyebilen ve idrarını sorunsuz yapabilen hastalar taburcu edilir. Kadınların çoğu ameliyatın ertesi günü, uygun durumlarda ise aynı gün evine döner.

Kapalı Kist Ameliyatından Sonra İyileşme Süreci Nasıldır?

Kapalı ameliyattan sonraki ilk günlerde kesi yerlerinde hafif sızı, karında şişkinlik ve karın içine verilen gazın diyaframı uyarmasına bağlı omuz ağrısı sık görülür. Omuz ağrısı genellikle bir ile iki gün içinde kendiliğinden geçer; yürümek gazın emilmesini hızlandırır. Birkaç gün boyunca hafif vajinal lekelenme olabilir ve ağrı çoğunlukla basit ağrı kesicilerle kontrol altına alınır.

Bu süreler genel bir çerçevedir; kistin türüne, ameliyatın kapsamına ve kişinin iyileşme hızına göre değişebilir.

Kist Ameliyatından Sonra Cinsel İlişki Ne Zaman Başlanabilir?

Ameliyattan sonra kadının ağrısının olmadığı ve kendini iyi hissettiği dönemde cinsel ilişkiye girmesinde bir sakınca yoktur. Kist veya yumurtalığın alındığı kapalı ameliyatlardan sonra cinsel ilişkiye genellikle ameliyattan 10 ile 15 gün sonra başlanması önerilir. Aynı ameliyatta rahim de alındıysa vajen kubbesinin iyileşmesi için daha uzun bir süre beklenir.

Yumurtalık Kisti Ameliyatından Sonra Adet Ne Zaman Görülür?

Ameliyattan sonraki ilk adetin zamanı hastanın son adet tarihine göre değişiklik gösterebilmekle beraber, adet kanaması genellikle ameliyattan yaklaşık bir ay sonra başlar. Operasyonun yarattığı stres hastalarda birkaç ay adet düzensizliğine sebebiyet verebilmektedir. Ayrıca, ameliyatın ardından gerçekleşen her kanama adet kanaması olmayabilir; ilk günlerde görülen lekelenme ameliyata bağlı olabilir. Beklenenden uzun süren, yoğun ya da kötü kokulu akıntıyla birlikte olan kanamalarda doktor kontrolünden geçilmesinde fayda vardır.

Kapalı Yumurtalık Kisti Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Kapalı kist ameliyatı genel olarak düşük riskli bir ameliyattır; ancak her cerrahi girişimde olduğu gibi bazı riskler taşır:

• Anesteziye bağlı yan etkiler ve nadir görülen anestezi komplikasyonları.
• Ameliyat sırasında veya sonrasında kanama; çok nadiren kan nakli ya da ikinci bir girişim gerekebilir.
• Yara yeri veya idrar yolu enfeksiyonu.
• Aletlerin karına yerleştirilmesi sırasında bağırsak, mesane, üreter veya büyük damarlarda yaralanma. Seyrek görülen bu durumlar çoğunlukla aynı ameliyatta fark edilip onarılır.
• Kapalı yöntemle güvenle devam edilemediğinde açık ameliyata geçilmesi.
• Yumurtalık rezervinde azalma ve çok nadiren kanama kontrolü için yumurtalığın alınmasının gerekmesi.
• Kist içeriğinin karın içine dağılması; dermoid kistlerde bu durum karın zarında tahrişe yol açabilir.
• Karın içi yapışıklık oluşumu.
• Bacak toplardamarlarında pıhtı oluşumu (derin ven trombozu).
• Özellikle daha geniş çaplı giriş yerlerinde nadiren görülen kesi yeri fıtığı.
• Kistin aynı ya da karşı yumurtalıkta yeniden oluşması; bu eğilim en çok endometriomada görülür.

Erken yürüme, gerekli durumlarda pıhtı önleyici iğne ve çorap kullanımı ile ameliyat sonrası önerilere uyulması bu risklerin azaltılmasına yardımcı olur.

Ameliyat Sonrası Kontrol ve Patoloji Süreci Nasıl İlerler?

Çıkarılan kist her durumda patolojik incelemeye gönderilir. Kesin tanı ancak patoloji ile konur. İlk kontrol genellikle ameliyattan 7 ile 10 gün sonra yapılır; bu muayenede kesi yerleri değerlendirilir, gerekiyorsa dikişler alınır ve patoloji sonucu hasta ile paylaşılır. Sonraki haftalarda ya da aylarda yapılan ultrason kontrolüyle yumurtalığın iyileşmesi ve yeni kist gelişip gelişmediği izlenir.

Patoloji sonucunda sınırda (borderline) ya da kötü huylu bir tümör saptanması seyrek de olsa mümkündür; bu durumda ek tetkikler ve gerekirse tamamlayıcı cerrahi planlanır. Endometrioma nedeniyle ameliyat olan ve yakın dönemde gebelik düşünmeyen kadınlarda tekrarlamayı azaltmak için hormonal tedavi önerilebilir.

Kapalı Yumurtalık Kisti Ameliyatından Sonra Hamile Kalınır Mı?

Kapalı yumurtalık kisti ameliyatının, uygun koşullarda ve yumurtalık dokusunu koruyan bir teknikle yapıldığında kısırlığa yol açması beklenmez. Sağlıklı yumurtalık dokusu korunduğu sürece yumurtlama devam eder ve kadın kendiliğinden gebe kalabilir.

Ameliyattan sonra gebeliğe ne zaman başlanabileceği kistin türüne, ameliyatın kapsamına ve patoloji sonucuna göre kişiye özel belirlenir. İyi huylu kistlerde çoğu zaman uzun bir bekleme gerekmez; iyileşmenin tamamlanması ve adet düzeninin yeniden oturması genellikle yeterli kabul edilir. Endometrioma ameliyatlarından sonra kistin tekrarlama eğilimi nedeniyle gebelik planının çok ertelenmemesi önerilebilir.

Kist ameliyatı rahmi ilgilendirmediği için sonraki gebeliklerde doğumun şeklini etkilemez; doğum şekli gebeliğin kendi koşullarına göre belirlenir. Ameliyattan sonra 35 yaş altındaki kadınlarda bir yıl, 35 yaş ve üzerinde altı ay düzenli ilişkiye rağmen gebelik oluşmazsa çiftin birlikte değerlendirilmesi ve gerekirse kısırlık tedavisi seçenekleri gündeme gelir.

Ameliyat Sonrası Hangi Belirtilerde Hekime Başvurulmalı?

Aşağıdaki belirtilerden biri ortaya çıktığında vakit kaybetmeden ameliyatı yapan hekime ya da en yakın acil servise başvurulmalıdır:

• 38 derece ve üzerinde ateş ya da titreme.
• Ağrı kesicilere rağmen artan veya yeniden başlayan karın ağrısı.
• Karında giderek artan şişlik, geçmeyen bulantı ve kusma, gaz ya da dışkı çıkaramama.
• Pedi kısa sürede dolduran yoğun vajinal kanama veya kötü kokulu akıntı.
• Kesi yerlerinde kızarıklık, şişlik, sıcaklık ya da akıntı.
• Bacakta tek taraflı şişlik, ağrı veya kızarıklık.
• Nefes darlığı ya da göğüs ağrısı.
• İdrar yaparken yanma, idrar yapamama veya idrarda kan.

Kaynaklar

• Medeiros LR, Rosa DD, Bozzetti MC, et al. Laparoscopy versus laparotomy for benign ovarian tumour. Cochrane Database Syst Rev. 2009;(2):CD004751.
• Becker CM, Bokor A, Heikinheimo O, et al. ESHRE guideline: endometriosis. Hum Reprod Open. 2022;2022(2):hoac009.
• Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, British Society for Gynaecological Endoscopy. Management of Suspected Ovarian Masses in Premenopausal Women. Green-top Guideline No. 62. 2011.