Çikolata Kisti Tedavisi ve Ameliyatı İstanbul

Çikolata Kisti Tedavisi İstanbul

Çikolata kisti, tıptaki adıyla endometrioma, rahim iç zarına benzeyen dokunun yumurtalığa yerleşmesiyle oluşan ve içinde koyu kahverengi, eski kan biriken bir kisttir. Endometriozis hastalığının yumurtalıktaki görünümüdür. Çikolata kisti tedavisi; kistin büyüklüğüne, ağrı şikayetlerine, yaşa, gebelik isteğine ve yumurtalık rezervine göre kişiye özel planlanır. Yumurtalıkta görülebilen diğer kist türleri ve bunların genel değerlendirmesi yumurtalık kisti tedavisi sayfasında, endometriozise bağlı gebe kalma güçlüğünde izlenen yol ise kısırlık tedavisi sayfasında ayrıca anlatılmıştır.

Endometriozis, adet dönemleriyle tekrarlayan ve uzun soluklu takip gerektiren bir hastalıktır. Bu nedenle tedavide amaç yalnızca kisti ortadan kaldırmak değil; ağrıyı kontrol etmek, doğurganlığı korumak ve hastalığın tekrarlama olasılığını azaltmaktır.

Çikolata Kisti (Endometrioma) Nedir?

Rahmin iç yüzeyini döşeyen doku (endometrium) her ay hormonların etkisiyle kalınlaşır ve adetle dökülür. Endometrioziste bu dokuya benzeyen hücreler rahim dışındaki alanlarda, en sık yumurtalıklarda, rahmin arka yüzünde, rahim bağlarında ve karın zarında yerleşir. Bu odaklar da adet döngüsüne yanıt vererek kanar; ancak kanın dışarı atılabileceği bir yol olmadığı için çevrede iltihap, yapışıklık ve ağrı gelişir.

Yumurtalıkta yerleşen odaklarda her döngüde oluşan kanama kistin içinde hapsolur. Zamanla koyulaşan ve kahverengiye dönen bu sıvı erimiş çikolatayı andırdığı için hastalığa halk arasında çikolata kisti denir. Endometriozisi olan her kadında çikolata kisti bulunmaz; çikolata kisti olan kadınlarda ise karın zarında veya daha derin dokularda başka endometriozis odakları da sıklıkla eşlik eder. Endometriozisin üreme çağındaki kadınların yaklaşık onda birinde görüldüğü tahmin edilmektedir.

Çikolata Kisti Neden Oluşur?

Endometriozisin ortaya çıkışı tek bir nedenle açıklanamaz ve birkaç mekanizmanın birlikte rol oynadığı düşünülmektedir:

• Geriye doğru adet akışı: Adet sırasında dökülen dokunun bir kısmı tüpler yoluyla karın boşluğuna ulaşır ve burada tutunarak büyüyebilir.
• Bağışıklık sistemindeki farklılıklar: Normalde temizlenmesi gereken bu hücrelerin bazı kadınlarda ortadan kaldırılamaması, odakların kalıcı hale gelmesine yol açabilir.
• Kalıtsal yatkınlık: Annesinde veya kız kardeşinde endometriozis bulunan kadınlarda hastalığın görülme olasılığı daha yüksektir.
• Hormonal etki: Endometriozis östrojene bağımlı bir hastalıktır; bu nedenle üreme çağında belirginleşir ve menopozdan sonra genellikle geriler.

Erken yaşta adet görmeye başlamak, kısa aralıklı ve uzun süren adetler ile hiç doğum yapmamış olmak hastalık olasılığını artırabilen diğer etkenlerdir.

Çikolata Kisti Belirtileri Nelerdir?

Belirtilerin şiddeti kistin büyüklüğüyle her zaman uyumlu değildir. Küçük bir kisti olan bir kadın şiddetli ağrı yaşarken, büyük bir kisti olan başka bir kadında hiçbir şikayet olmayabilir ve kist rutin ultrasonda tesadüfen fark edilebilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Yıllar içinde giderek artan, ağrı kesicilerle yeterince geçmeyen adet ağrısı
• Adet dönemi dışında da süren kasık ve bel ağrısı
• Cinsel ilişki sırasında hissedilen derin ağrı
• Adet döneminde dışkılama sırasında ağrı veya makatta ağrı
• Adet döneminde idrar yaparken ağrı
• Adetle birlikte artan şişkinlik, ishal veya kabızlık
• Adet öncesi lekelenme tarzında kanama
• Gebe kalmada güçlük
• Uzun süreli ağrıya bağlı yorgunluk ve günlük yaşamın olumsuz etkilenmesi

Nadiren çikolata kisti yırtılabilir ve kistin içeriği karın boşluğuna yayılarak ani, şiddetli karın ağrısına yol açabilir. Bu tablo, gecikmeden acil serviste değerlendirilmesi gereken bir durumdur.

Çikolata Kisti Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı, şikayetlerin ayrıntılı dinlenmesi ve jinekolojik muayeneyle başlar. Çikolata kistinin saptanmasında temel yöntem vajinal ultrasondur. Endometrioma ultrasonda çoğunlukla içi homojen, ince yankılarla dolu, buzlu cama benzeyen bir görünüm verir. Bağırsak, mesane veya rahim bağlarını tutan derin endometriozisten şüphelenildiğinde pelvik MR ya da bu konuda deneyimli bir ekip tarafından yapılan ayrıntılı ultrason yol gösterir.

Yumurtlamadan sonra gelişebilen kanamalı fonksiyonel kistler (hemorajik korpus luteum kistleri) ultrasonda çikolata kistine benzeyebilir. Bu kistler genellikle birkaç adet döngüsü içinde kaybolduğu için şüpheli durumlarda ultrason 6 ile 8 hafta sonra tekrarlanır. Kalıcı olan kist, endometrioma tanısını güçlendirir.

CA-125 adı verilen kan testi çikolata kisti ve endometrioziste yükselebilir; ancak normal değerde olması hastalığı dışlamaz, yüksek olması da tek başına tanı koydurmaz. Kılavuzlar CA-125’in endometriozis tanısında kullanılmamasını önermektedir. Kesin tanı, ameliyat gerektiğinde alınan dokunun patolojik incelemesiyle konur; ancak görüntüleme bulguları tipik olduğunda yalnızca tanı amacıyla ameliyat yapılması gerekmez.

Çikolata Kisti İlaçla Tedavi Edilebilir mi?

İlaç tedavisi çikolata kistinin ve endometriozisin önemli bir parçasıdır. İlaçlar yumurtlamayı ve adet döngüsünü baskılayarak odakların her ay yeniden kanamasını önler. Böylece ağrı azalır, kistin büyümesi yavaşlar ve bazı hastalarda kist bir miktar küçülür. Ancak ilaçlar yerleşmiş bir kisti çoğu zaman tamamen ortadan kaldırmaz ve ilaç bırakıldığında şikayetler geri dönebilir.

Hormonal ilaçlar gebeliği de engellediği için gebelik planlayan kadınlarda bu ilaçlar doğurganlığı artırmak amacıyla kullanılmaz. Gebelik isteği olmayan ve şikayetleri ilaçla kontrol altına alınan kadınlarda tedavi uzun süre güvenle sürdürülebilir.

Ameliyat Olmadan Takip Kimlerde Uygundur?

Her çikolata kisti ameliyat gerektirmez. Kistin küçük olduğu, ultrason görünümünün tipik olduğu, şikayetlerin olmadığı ya da ilaçla kontrol altına alınabildiği kadınlarda düzenli ultrason kontrolleriyle izlem yapılabilir. Kontrollerde kistin büyüme hızı, iç yapısında değişiklik olup olmadığı ve şikayetlerin seyri değerlendirilir.

Tüp bebek tedavisi planlanan ve ağrısı belirgin olmayan kadınlarda da ameliyat yumurtalık rezervini azaltabileceği için kist çoğu zaman yerinde bırakılarak tedaviye geçilir. Bitkisel kürler, çaylar veya benzeri yöntemlerin çikolata kistini yok ettiğini gösteren bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır. Düzenli egzersiz ve dengeli beslenme genel sağlığı destekler, ancak tıbbi tedavinin yerini tutmaz.

Çikolata Kisti Ameliyatı

Çikolata Kisti Ne Zaman Ameliyat Edilir?

Ameliyat kararı tek bir ölçüte göre değil, kadının yaşı, şikayetleri, gebelik isteği ve yumurtalık rezervi birlikte değerlendirilerek verilir. Aşağıdaki durumlarda ameliyat seçeneği öne çıkar:

• İlaçlara karşın devam eden veya günlük yaşamı kısıtlayan ağrı
• Hormonal ilaçların kullanılamaması ya da yan etkiler nedeniyle bırakılması
• Büyük veya takipte belirgin şekilde büyüyen kist
• Ultrasonda katı alan, düzensiz duvar veya yoğun kanlanma gibi şüpheli görünüm
• Kistin yırtılması veya yumurtalığın kendi etrafında dönmesi (torsiyon)
• Bağırsak, mesane veya üreteri etkileyen derin endometriozis
• Tüp bebek tedavisinde yumurta toplanmasını engelleyecek konumda veya büyüklükte kist

Çikolata Kisti Ameliyatı Hangi Yöntemlerle Yapılır?

Çikolata kisti ameliyatında günümüzde standart yaklaşım laparoskopidir. Karında açılan 0,5 ile 1 cm büyüklüğündeki birkaç delikten kamera ve ince aletlerle girilir. Açık ameliyata ise çok yaygın yapışıklıklar veya kötü huylu hastalık şüphesi gibi sınırlı durumlarda başvurulur. Kapalı yöntemde ağrı daha azdır, hastanede kalış kısadır ve günlük yaşama dönüş daha hızlıdır.

• Kistektomi: Kistin duvarı sağlıklı yumurtalık dokusundan ayrılarak soyulur ve bütünüyle çıkarılır. Tekrarlama riskinin daha düşük olması ve patolojik inceleme imkanı sağlaması nedeniyle çoğu hastada öncelikli yöntemdir.
• Boşaltma ve kist duvarının yakılması: Kist boşaltılır, iç yüzeyi enerjiyle yakılır ya da buharlaştırılır. Yumurtalık rezervini daha iyi koruyabildiği için rezervi düşük veya iki taraflı kisti olan seçilmiş hastalarda tercih edilebilir; tekrarlama olasılığı ise daha yüksektir.
• Eşlik eden odakların tedavisi: Aynı ameliyatta karın zarındaki endometriozis odakları çıkarılır, yapışıklıklar açılır ve gebelik planlayan kadınlarda tüplerin açıklığı kontrol edilebilir. Derin endometriozis bağırsak veya mesaneyi tutuyorsa ilgili cerrahi branşlarla birlikte planlama yapılır.

Çocuk sahibi olma isteğini tamamlamış ve tekrarlayan, yaygın hastalığı olan kadınlarda rahmin ve gerekirse yumurtalıkların alınması da seçenekler arasındadır. Bu ameliyatın ayrıntıları kapalı rahim ameliyatı sayfasında anlatılmıştır.

Ameliyat Yumurtalık Rezervini ve AMH Değerini Nasıl Etkiler?

Çikolata kisti, ameliyat yapılmasa da çevresindeki yumurtalık dokusunu etkileyerek rezervi azaltabilir. Ameliyat sırasında ise kist duvarıyla birlikte bir miktar sağlıklı doku da çıkabilir ve kanamayı durdurmak için kullanılan enerji yumurtalığa zarar verebilir. Bu nedenle ameliyattan sonra AMH değerinde düşüş sık görülür; düşüş iki taraflı kistlerde, büyük kistlerde ve daha önce aynı yumurtalıktan ameliyat geçirmiş kadınlarda daha belirgindir.

Bu nedenle cerrahi kararından önce AMH değerine bakılır ve ameliyatta sağlıklı yumurtalık dokusunun korunmasına özen gösterilir. Kanama kontrolünde enerji kullanımını sınırlamak, gerekli durumlarda dikiş veya kanama durdurucu maddelerle çalışmak rezervin korunmasına katkı sağlar. Rezervi düşük olan, iki taraflı kisti bulunan ya da tekrar ameliyat planlanan kadınlarda ameliyattan önce yumurta dondurma seçeneği de konuşulabilir. Tekrarlayan ameliyatlardan mümkün olduğunca kaçınılması önemlidir.

Ameliyat Süreci ve İyileşme Nasıl İlerler?

Çikolata kisti ameliyatı genel anestezi altında yapılır. Ameliyat öncesinde kan tetkikleri, ultrason ve gerekli durumlarda MR ile hastalığın yaygınlığı belirlenir. Yalnızca kistin çıkarıldığı ameliyatlar çoğu zaman 1 ile 2 saat içinde tamamlanırken derin endometriozis eşlik ediyorsa süre uzar. Taburculuk çoğunlukla ameliyat günü akşamı veya bir gece kalışın ardından gerçekleşir; hafif ev işlerine kısa süre içinde dönülebilir. Ameliyat öncesi hazırlık, iyileşme takvimi ve olası riskler gibi genel konular kapalı yumurtalık kisti ameliyatı sayfasında ayrıntılı olarak yer almaktadır.

Endometrioma ameliyatına özgü olarak bilinmesi gereken başlıca riskler yumurtalık rezervinde azalma, nadiren yumurtalığın korunamaması ve derin endometriozis cerrahisinde bağırsak, mesane veya üreter yaralanmasıdır. Çıkarılan doku patolojik incelemeye gönderilir ve sonuç ilk kontrolde hastayla paylaşılır.

Ameliyattan Sonra Tekrarlama Nasıl Önlenir?

Ameliyat endometriozisi her zaman kalıcı olarak ortadan kaldırmaz; bu nedenle ameliyattan sonra da kontroller sürdürülür ve uygun hastalarda hormon tedavisi verilir. Kistin duvarıyla birlikte çıkarılması, yalnızca boşaltılmasına göre tekrarlama olasılığını düşürür. Ameliyattan hemen sonra gebelik planlamayan kadınlarda ESHRE kılavuzu, kistin ve adet ağrısının tekrarlamasını önlemek amacıyla hormonlu rahim içi araç veya kombine doğum kontrol hapı gibi uzun süreli hormon tedavisini önermektedir.

Gebelik isteyen kadınlarda ise ameliyattan sonra zaman kaybetmeden gebelik denenmesi önerilir; çünkü zaman geçtikçe hastalığın tekrarlama olasılığı artar, gebelik ve emzirme döneminde ise hastalık genellikle sessiz seyreder. Kist yeniden oluşursa ikinci bir ameliyat kararı rezerv üzerindeki etkisi nedeniyle daha dikkatli verilir; gebe kalamayan kadınlarda bu aşamada çoğu zaman doğrudan tüp bebek tedavisi düşünülür.

Çikolata Kisti Gebe Kalmayı Engeller mi?

Endometriozis, gebe kalma güçlüğünün sık nedenlerinden biridir. Yapışıklıkların tüplerin hareketini bozması, karın içindeki iltihabi ortamın yumurta, sperm ve embriyoyu olumsuz etkilemesi ve yumurtalık rezervinin azalması bu güçlüğü açıklayan başlıca mekanizmalardır. Buna karşın çikolata kisti olan birçok kadın kendiliğinden gebe kalabilir.

Tedavi planı kadının yaşına, AMH değerine, tüplerin durumuna, eşin sperm değerlerine ve ne kadar süredir gebelik denendiğine göre yapılır. Hafif hastalığı olan genç kadınlarda ameliyat sonrası kendiliğinden gebelik veya aşılama denenebilirken, ileri evre hastalıkta, rezervin düşük olduğu durumlarda ya da ileri yaşta tüp bebek tedavisi öne çıkar. Gebelik sırasında var olan bir çikolata kisti çoğu zaman yalnızca takip edilir.

Çikolata Kisti Kansere Dönüşür mü?

Çikolata kisti iyi huylu bir hastalıktır. Endometriozisi olan kadınlarda berrak hücreli ve endometrioid tip gibi bazı yumurtalık kanserlerinin görülme olasılığı genel topluma göre bir miktar yüksek bulunmuştur; ancak bu risk mutlak olarak düşüktür ve endometriozisi olan kadınların büyük çoğunluğunda kanser gelişmez. İleri yaşta, büyük ya da hızla büyüyen kistlerde ve ultrasonda katı alanlar görüldüğünde değerlendirme daha ayrıntılı yapılır.

Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?

• Ağrı kesicilere rağmen geçmeyen, okula veya işe gitmeyi engelleyen adet ağrısı
• Ani başlayan, şiddetli kasık veya karın ağrısı, özellikle bulantı, kusma ya da baygınlık hissiyle birlikte
• Cinsel ilişki sırasında tekrarlayan derin ağrı
• Adet dönemlerinde dışkıda veya idrarda kan görülmesi
• 35 yaşın altında 1 yıl, 35 yaş ve üzerinde 6 ay düzenli ilişkiye rağmen gebelik oluşmaması
• Takip edilen bir kistte yeni ortaya çıkan ağrı veya hızlı büyüme

Kaynaklar

• Becker CM, Bokor A, Heikinheimo O, et al. ESHRE guideline: endometriosis. Hum Reprod Open. 2022;2022(2):hoac009.
• National Institute for Health and Care Excellence. Endometriosis: diagnosis and management. NICE guideline NG73. 2017, son güncelleme 2024.