Gebelik Takibi İstanbul

Gebelik Takibi İstanbul

Hamileliğin oluşumundan doğuma kadar süren 40 haftalık süreçte anne adaylarının düzenli ve periyodik kontrollerini, anne ve bebeğin sağlık durumunun değerlendirilmesini, ebeveyn adaylarının bilgilendirilmesini, anne ve bebekle ilgili meydana gelebilecek problemlerin önceden tespit ve tedavisini kapsayan muayene sürecine gebelik takibi adı verilir.

Bu sayfada düşük riskli, yani rutin seyreden bir gebelikte hangi haftada hangi tetkiklerin yapıldığı, tarama testleri, aşılar, beslenme ve günlük yaşamla ilgili öneriler anlatılmaktadır. Annede kronik bir hastalık bulunduğunda ya da gebelikte bir sorun geliştiğinde izlenen yol riskli gebelik takibi sayfasında, bebeğin haftalara göre gelişimi ise hafta hafta gebelik sayfasında ele alınmıştır.

Gebelik Takibi Neden Önemlidir?

Tansiyon yüksekliği, gebelik şekeri, kansızlık, belirti vermeyen idrar yolu enfeksiyonu veya bebeğin büyümesinde yavaşlama başlangıçta çoğu zaman hiçbir şikayete yol açmaz. Düzenli kontroller bu sorunların erken yakalanmasına ve doğumun buna göre planlanmasına imkan tanır. Bebeğin sağlığı annenin sağlığına doğrudan bağlı olduğu için doğum öncesi bakım ve gebelik takibi asla ihmal edilmemelidir. İlk hamilelikte anne adayı annelik konusunda bilgilendirilmeye ihtiyaç duyabilmektedir; bu yüzden ilk gebeliklerde soruların yanıtlanması ve doğuma hazırlık ayrı bir önem taşır.

Gebelik Takibine Ne Zaman Başlanmalı?

En uygunu, takibin gebelik henüz plan aşamasındayken başlamasıdır. Bu dönemde kansızlık gibi sorunlar önceden tedavi edilebilir, kızamık, kızamıkçık (rubella) ve suçiçeğine karşı bağışıklık araştırılır, kan şekeri ve kilo kontrolü sağlanır, sigara ve alkol bırakılır. Bu hazırlığın ayrıntıları gebelik öncesi danışmanlık sayfasında anlatılmıştır.

Nöral tüp defektlerinden (NTD) korunmak için günde 0,4 mg folik asit kullanımına gebelikten en az 1 ay önce başlanmalı ve gebeliğin ilk 3 ayı boyunca devam edilmelidir. Yapılan çalışmalar folik asidin nöral tüp defekti tehlikesini önemli ölçüde azalttığını ortaya koymaktadır. Gebelik plansız oluştuysa folik aside fark edildiği gün başlanır.

Gebelik testi pozitif çıktıktan sonraki ilk muayene çoğunlukla son adetin ilk gününden itibaren 6 ile 8. haftalar arasında yapılır. Kılavuzlar ilk kapsamlı kontrolün 10. haftadan önce tamamlanmasını önerir.

İlk Gebelik Muayenesinde Neler Yapılır?

İlk muayenede geçirilen hastalık ve ameliyatlar, kullanılan ilaçlar, önceki gebelik ve doğumlar, ailedeki kalıtsal hastalıklar ve eşler arasında akrabalık olup olmadığı sorgulanır. Son adet tarihine göre tahmini doğum tarihi hesaplanır; adetleri düzensiz olan kadınlarda ilk üç aydaki ultrason ölçümü esas alınır. Ultrasonda gebeliğin rahim içinde olduğu, kalp atımı ve bebek sayısı belirlenir. Tansiyon ve kilo ölçülür, vücut kitle indeksi hesaplanır. Yüksek tansiyon, diyabet, tiroid hastalığı veya önceki gebelikte yaşanmış bir sorun saptanırsa takip planı yeniden düzenlenir.

İlk Kontrolde Hangi Tahliller İstenir?

İlk kontrolde istenen tetkikler, gebelik boyunca karşılaştırma yapılabilecek bir başlangıç tablosu oluşturur:

• Tam kan sayımı, kan grubu ve Rh tayini, kanda antikor taraması (indirekt Coombs testi).
• Açlık kan şekeri veya HbA1c (önceden var olan diyabetin araştırılması).
• Hepatit B (HBsAg), HIV ve sifiliz testleri; bilinmiyorsa kızamıkçık bağışıklığı.
• Tam idrar tahlili ve idrar kültürü.
• Tiroid fonksiyon testi (TSH), rutin biyokimya ve gerekli görüldüğünde B12 vitamini düzeyi.
• Daha önce yapılmadıysa talasemi gibi kalıtsal kan hastalıkları için taşıyıcılık taraması.

Tam kan sayımı belirli aralıklarla tekrarlanır; vajinal ve idrar yolu enfeksiyonları izlenir, gerekirse kültürle saptanan enfeksiyon tedavi edilir. Toksoplazma ve sitomegalovirüs (CMV) için herkese rutin tarama uluslararası kılavuzlarda genellikle önerilmez; şüphe varsa bu testler istenir.

Gebelik Kontrolleri Hangi Sıklıkla Yapılır?

Risk teşkil etmeyen gebeliklerde yaygın uygulama, kontrollerin 28. haftaya kadar ayda bir, 28 ile 36. haftalar arasında iki haftada bir ve 36. haftadan sonra haftada bir yapılmasıdır. Dünya Sağlık Örgütü gebelik boyunca en az sekiz sağlık temasını önerir. İngiltere’deki NICE kılavuzu ise sorunsuz ilk gebelikte yaklaşık on, daha önce doğum yapmış kadınlarda yaklaşık yedi kontrolü öngörür. Gerektiğinde kontroller sıklaştırılır.

Her Gebelik Kontrolünde Neler Değerlendirilir?

Her kontrolde tansiyon ölçülür, gerektiğinde idrarda protein bakılır ve şikayetler dinlenir. Anne adayının kilosu da yine bu kontrollerde takip edilmelidir. 24. haftadan sonra rahim yüksekliği ölçülür ve bebeğin kalp sesleri dinlenir. Ülkemizde kontrollerin çoğunda kısa bir ultrason incelemesi yapılması yaygındır; kılavuzlar ise düşük riskli gebelikte ultrasonu belirli dönemlere dayandırır.

İlk Üç Ay Taraması: Ense Kalınlığı ve İkili Test Nedir?

İlk üç ay taraması, 11. hafta ile 13. haftanın son günü arasında yapılan ve bebekte Down sendromu (trizomi 21), trizomi 18 ve trizomi 13 olasılığını hesaplayan birleşik bir testtir. Ultrasonda bebeğin ense bölgesinde deri altında biriken sıvının kalınlığı (NT) ölçülür; annenin kanında PAPP-A ve serbest beta hCG düzeylerine bakılır. Bu kan testine halk arasında ikili test denir. Anne yaşı, ultrason ölçümü ve kan değerleri birlikte hesaplanarak kişiye özel bir risk oranı elde edilir.

Sonuç bir tanı değil, olasılık bildirir. Düşük risk kromozom farklılığını tamamen dışlamaz; yüksek risk de bebekte kesin bir sorun olduğu anlamına gelmez. Yüksek risk çıkan anne adaylarına NIPT ya da kesin tanı için koryon villus örneklemesi (CVS) veya amniyosentez seçenekleri anlatılır. İlk üç ay taraması kaçırıldıysa 15 ile 20. haftalar arasında dörtlü test yapılabilir; saptama gücü genellikle biraz daha düşüktür.

NIPT Testi Kimlere ve Ne Zaman Yapılır?

NIPT (hücre dışı DNA testi), annenin kanında dolaşan ve büyük bölümü plasentadan kaynaklanan DNA parçalarını inceleyen bir tarama testidir. Gebeliğin 10. haftasından itibaren yapılabilir; Down sendromunu saptamadaki duyarlılığı birleşik taramadan yüksektir. Bazı anne adayları NIPT’i ilk tarama testi olarak tercih eder, bazılarında ise ikili test yüksek risk bildirdiğinde ikinci basamak olarak kullanılır.

Yüksek risk bildiren bir NIPT sonucu, gebeliğe ilişkin herhangi bir karar verilmeden önce CVS veya amniyosentez ile doğrulanmalıdır. Bebeğin organ yapısını göstermediği için ayrıntılı ultrasonun yerini tutmaz. İkiz gebeliklerde ve kilosu yüksek anne adaylarında testin sonuç verme olasılığı azalabilir.

18 ile 22. Hafta Ayrıntılı Ultrasonda Nelere Bakılır?

Ayrıntılı ultrasonda (anomali ultrasonu) bebeğin beyni, yüzü ve dudağı, omurgası, kalbi ve büyük damarları, midesi, böbrekleri, mesanesi, karın duvarı, kolları ve bacakları sistematik olarak incelenir. Ölçümler gebelik haftasıyla karşılaştırılır, amniyon sıvısı ve plasentanın yerleşimi değerlendirilir. Plasenta rahim ağzına yakın görülürse bu durum çoğu zaman gebelik ilerledikçe düzelir ve 32. hafta civarında yeniden kontrol edilir. Bu inceleme pek çok yapısal sorunu saptayabilse de bazı anomaliler ultrasonda görülemeyebilir.

Şeker Yükleme Testi Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?

Gebelik şekerini (gestasyonel diyabet) saptamak için 24 ile 28. haftalar arasında oral glikoz tolerans testi yapılır; bu teste halk arasında şeker yükleme testi denir. Test iki farklı yolla uygulanabilir:

Testten önceki günlerde olağan beslenmeye devam edilmesi, test boyunca oturarak beklenmesi ve sigara içilmemesi sonucun güvenilirliği için önemlidir. Fazla kilo, önceki gebelikte gebelik şekeri veya ailede diyabet gibi risk etkenleri olan kadınlarda kan şekeri ilk kontrolde de araştırılır. Gebelik şekeri saptanırsa takip riskli gebelik kapsamında sürdürülür.

Kan Grubu Rh Negatif Olan Anne Adaylarında Neler Yapılır?

Anne Rh negatif, bebeğin babası Rh pozitif olduğunda bebek Rh pozitif olabilir. Gebelikte ya da doğumda bebeğe ait kan hücreleri anne dolaşımına geçerse annenin bağışıklık sistemi bu hücrelere karşı antikor üretebilir. Bu duyarlanma içinde bulunulan gebelikte genellikle sorun yaratmaz; ancak sonraki Rh pozitif bebeklerde kansızlığa yol açabilir.

Duyarlanmayı önlemek için antikor taşımayan Rh negatif anne adaylarına anti-D immünglobulin (halk arasında Rh iğnesi) uygulanır. NICE önerisine göre bu uygulama 28 ile 30. haftalar arasında tek doz ya da 28 ve 34. haftalarda iki doz biçiminde yapılabilir. Gebelikte kanama, karına darbe veya amniyosentez gibi olaylardan sonra ek doz gerekebilir. Doğumdan sonra bebeğin kan grubu Rh pozitif çıkarsa anneye 72 saat içinde yeniden anti-D yapılır. Bazı merkezlerde annenin kanından bebeğin Rh durumu belirlenebilir; bebek Rh negatifse gereksiz iğneden kaçınılabilir. Gebeliğin ilk 12 haftasındaki düşük ve dış gebeliklerde anti-D önerileri son dönemde değişmiştir; bu durumlarda karar ayrıca verilir.

Gebelikte Hangi Aşılar Yapılır?

Gebelikte yapılan aşılar anneyi korur; annede oluşan antikorlar plasenta yoluyla bebeğe geçerek onu hayatının ilk aylarında da korur. ACOG’un 2026 yılında yayımladığı gebelik aşı takvimine göre öneriler şöyledir:

• Grip aşısı: İnaktif grip aşısı gebeliğin her haftasında yapılabilir.
• Boğmaca aşısı (Tdap): Her gebelikte, tercihen 27 ile 36. haftalar arasında yapılır; yenidoğanı kendi aşıları başlayana kadar boğmacaya karşı korur.
• RSV aşısı: Bebeği ağır alt solunum yolu enfeksiyonlarından korumak için mevsimine uygun dönemde 32. hafta ile 36. haftanın son günü arasında önerilir; bazı ülkelerde 28. haftadan itibaren yapılmaktadır. Aşı yapılmadıysa bebeğe doğumdan sonra koruyucu antikor verilebilir.
• COVID-19 aşısı: ACOG gebeliğin her döneminde önerirken bazı resmi kurumlar sağlıklı gebeler için rutin öneriyi kaldırmıştır. Karar kişisel risk ve güncel ulusal öneriler gözetilerek verilir.

Kızamık, kızamıkçık, kabakulak ve suçiçeği gibi canlı aşılar gebelikte yapılmaz; gerekiyorsa doğumdan sonra tamamlanır.

Gebelikte Demir ve Folik Asit Nasıl Kullanılır?

Folik asit en az 12. haftaya kadar günde 0,4 mg dozunda sürdürülür; önceki gebelikte nöral tüp defekti, diyabet, epilepsi ilacı kullanımı veya vücut kitle indeksinin 30 ve üzerinde olması gibi durumlarda daha yüksek doz gerekebilir. Gebelikte kan hacmi arttığı için demir ihtiyacı da yükselir. Dünya Sağlık Örgütü tüm gebelere günlük demir desteği önerirken bazı kılavuzlar demiri yalnızca kansızlık saptandığında önerir. Ülkemizde demire çoğunlukla dördüncü ay civarında başlanır. Demirin çay, kahve ve süt ürünleriyle aynı anda alınmaması emilimi artırır; kabızlık en sık yan etkisidir.

Gebelikte Beslenme Nasıl Olmalı?

Gebelikte iki kişilik yemek gerekmez. İlk üç ayda enerji ihtiyacı neredeyse değişmez; sonraki dönemlerde günlük ihtiyaç yaklaşık 300 ile 450 kalori artar. Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, süt ürünleri ve yeterli protein içeren dengeli bir beslenme önerilir; haftada iki porsiyon kadar cıva içeriği düşük balık (hamsi, sardalya, somon) yararlıdır. Kaçınılması önerilenler şunlardır:

• Pastörize edilmemiş süt ve bu sütten yapılan peynirler (listeria riski).
• Çiğ ya da az pişmiş et, tavuk ve çiğ yumurta içeren yiyecekler.
• Kılıç balığı ve köpek balığı gibi cıva düzeyi yüksek balıklar.
• Karaciğer ürünleri (yüksek A vitamini içeriği nedeniyle) ve alkol.

Kafeinin günde 200 mg ile sınırlanması, çiğ yenecek sebze ve meyvelerin toksoplazmaya karşı iyice yıkanması önerilir. Anne adayı dengeli beslenme konusunda bilinçlendirilmeli, gerek görüldüğünde bir diyetisyenden destek alınmalıdır.

Gebelikte Ne Kadar Kilo Alınmalı?

Araştırmalar hamilelikte alınan kilolar ile bebeğin doğum kilosu arasında doğru orantı olduğunu ortaya koymaktadır. Yetersiz kilo alımı düşük doğum ağırlığıyla, aşırı kilo alımı ise gebelik şekeri, yüksek tansiyon ve iri bebekle ilişkilidir. Önerilen artış gebelik öncesi vücut kitle indeksine (VKİ) göre değişir:

Değerler ABD Tıp Enstitüsü’nün (IOM) 2009 önerilerine dayanır. İlk üç ayda genellikle 0,5 ile 2 kg alınır; artışın büyük kısmı gebeliğin ikinci yarısında olur.

Gebelikte Spor ve Egzersiz Yapılabilir Mi?

Sorunsuz bir gebelikte haftanın çoğu gününe yayılmış toplam 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz önerilir. Yürüyüş, yüzme, sabit bisiklet ve gebelere uyarlanmış yoga ya da pilates güvenli seçeneklerdir; düzenli hareket gebelik şekeri ve aşırı kilo alımı riskini azaltır. Düşme veya karına darbe riski taşıyan sporlardan ve tüplü dalıştan kaçınılmalıdır. Egzersiz sırasında kanama, su gelmesi, ağrılı kasılma, göğüs ağrısı veya baş dönmesi olursa egzersiz bırakılmalı ve hekime başvurulmalıdır.

Gebelikte Seyahat Edilebilir Mi?

Seyahat için en rahat dönem ikinci üç aylık dönemdir. Havayollarının çoğu 36. haftadan sonra, ikiz gebeliklerde daha erken uçuşa kısıtlama getirir. Uzun yolculuklarda pıhtı riskine karşı bol su içilmesi ve birkaç saatte bir kalkıp yürünmesi önerilir. Emniyet kemerinin alt kısmı karnın altından, kalçaların üzerinden geçmelidir.

Gebelikte Cinsel İlişki Güvenli Mi?

Normal seyreden bir gebelikte cinsel ilişki bebeğe zarar vermez; bebek amniyon sıvısı, rahim duvarı ve rahim ağzını kapatan mukus tıkacı ile korunur. İlişki sonrası hafif lekelenme veya kısa süreli kasılma olabilir. Açıklanamayan kanama, plasentanın rahim ağzını örtmesi (plasenta previa), su gelmesi veya erken doğum tehdidi gibi durumlarda ilişkiye ara verilmesi önerilebilir.

Doğum Şekli Ne Zaman Konuşulur?

Hamileliğin son aylarına gelindiğinde anne adayı doğumun ne şekilde gerçekleştirileceği konusunda bilgilendirilmelidir. Normal doğum ile sezaryen arasındaki farklar, avantajları, dezavantajları ve risk faktörleri konularında anne adayı bilgilendirilerek en uygun doğum yöntemine hekim ile birlikte karar verilmelidir. Bebeğin geliş şekli, plasentanın yeri ve önceki doğumlar bu kararda belirleyicidir. Vajinal doğum süreci doğal doğum sayfasında anlatılmıştır. Doğum 41. haftaya kadar kendiliğinden başlamazsa doğumun başlatılması (indüksiyon) anne adayıyla birlikte değerlendirilir.

Gebelikte Hangi Belirtiler Görüldüğünde Beklemeden Başvurulmalı?

• Vajinal kanama veya vajinadan su gelmesi.
• Şiddetli ya da geçmeyen karın ağrısı, 37. haftadan önce düzenli kasılmalar.
• Bebek hareketlerinin belirgin biçimde azalması veya hiç hissedilmemesi.
• Şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı, mide ağzında ağrı, yüzde ve ellerde ani şişlik.
• 38 derece ve üzerinde ateş, idrarda yanma ile birlikte böğür ağrısı.
• Hiçbir şey tutamayacak kadar şiddetli kusma.
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya tek bacakta ağrılı şişlik.
• Avuç içi ve ayak tabanlarında yoğunlaşan, geceleri artan kaşıntı.

Bebek hareketleri genellikle 16 ile 24. haftalar arasında hissedilmeye başlar. Anne adayının bebeğinin olağan hareket düzenini tanıması ve belirgin bir azalma fark ettiğinde evde beklemeden başvurması önerilir.

Kaynaklar

• National Institute for Health and Care Excellence. Antenatal care. NICE guideline NG201. 2021.
• National Institute for Health and Care Excellence. Routine antenatal anti-D prophylaxis for women who are rhesus D negative. Technology appraisal guidance TA156. 2008.
• World Health Organization. WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience. 2016.