HPV Aşısı İstanbul

HPV Aşısı İstanbul

HPV aşısı, rahim ağzı kanserinin başlıca nedeni olan HPV tiplerine karşı vücudun önceden bağışıklık kazanmasını sağlar. HPV’nin 100’ün üzerinde tipi bulunur ve bu tiplerin bir kısmı değişik bölgelerde kondilom (siğil) oluşumunu başlatabilir. Bu tiplerin önemli bir kısmı cinsel temasla bulaşır. HPV kadınlarda sıklıkla genital bölgede görülür, daha seyrek olarak anal bölgede de görülebilir. Bu konuyla ilişkili bilgilere Genital Siğil (HPV) Tedavisi sayfasında da ulaşılabilir.

HPV Aşısı Nedir?

HPV aşısı, vücudun HPV’nin belirli tiplerine karşı antikor üretmesini sağlayan bir aşıdır. En yüksek koruma, aşının virüsle karşılaşma olasılığı ortaya çıkmadan, yani çocukluk ve erken ergenlik döneminde yapılmasıyla sağlanır. HPV aşısı pek çok ülkede ulusal aşı programlarında yer alır. Ülkemizdeki güncel uygulama ve ücretsiz aşı kapsamı Sağlık Bakanlığı duyurularına göre değişebilir.

Aşının içinde canlı ya da zayıflatılmış virüs yoktur, bu nedenle aşı HPV enfeksiyonuna yol açmaz. Aşının içinde virüsün genetik materyali bulunmaz. Aşı, virüsün dış yüzeyine benzeyen ve bağışıklık sisteminin tanımasını sağlayan protein yapılarından oluşur. Doz sayısı aşının yapıldığı yaşa göre değişir. 9 ile 14 yaş arasında 2 doz, 15 yaş ve üzerinde ise 3 doz uygulanır.

HPV Aşısı Hangi Tiplere Karşı Koruma Sağlar?

HPV aşıları, kapsadıkları virüs tiplerinin sayısına göre adlandırılır. Dört değerli aşı HPV 6, 11, 16 ve 18 tiplerine karşı koruma sağlar. Dokuz değerli aşı ise bu dört tipe ek olarak 31, 33, 45, 52 ve 58 tiplerini de kapsar.

HPV 16 ve 18, rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık yüzde 70’inden sorumlu olan yüksek riskli tiplerdir. Dokuz değerli aşının kapsadığı ek tipler ile birlikte rahim ağzı kanserine yol açan tiplerin büyük çoğunluğu kapsama alınmış olur. HPV 6 ve 11 ise kansere yol açmayan, ancak genital siğillerin büyük kısmından sorumlu olan düşük riskli tiplerdir. Bu nedenle aşı hem kanser hem de genital siğil açısından koruma sunar.

Hiçbir aşı tüm HPV tiplerini kapsamaz. Aşının kapsamadığı yüksek riskli tipler de rahim ağzında hücresel değişikliklere yol açabilir. Bu nedenle aşılama, düzenli taramanın yerine geçmez.

HPV Aşısı Kimlere Yapılır?

HPV aşısı 9 yaşından itibaren kız ve erkek çocuklara uygulanabilir. Aşının en etkili olduğu dönem, kişinin henüz virüsle karşılaşmadığı cinsel hayat öncesi dönemdir. Aşağıdaki gruplarda aşılama özellikle önerilir:

• 9 ile 14 yaş arasındaki kız ve erkek çocuklar.
• Çocukluk döneminde aşılanmamış ergenler ve genç yetişkinler (26 yaşa kadar).
• 27 ile 45 yaş arasındaki yetişkinler (bu yaş grubunda karar, kişinin risk durumu ve beklentisi hekimle birlikte değerlendirilerek verilir).
• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler.
• Rahim ağzındaki hücresel değişiklikler nedeniyle konizasyon tedavisi geçirmiş kadınlar.

Aşının ruhsatlandırıldığı üst yaş sınırı genellikle 45’tir. Cinsel hayatı başlamış bir kişi de aşılanabilir. Bu kişiler daha önce bazı HPV tipleriyle karşılaşmış olsalar bile, henüz karşılaşmadıkları diğer tiplere karşı korunma sağlayabilirler.

HPV Aşısı Kaç Doz Yapılır?

HPV aşısının doz sayısı ve dozlar arası süre, aşılamanın başlandığı yaşa ve kişinin bağışıklık durumuna göre belirlenir. Genç yaşta bağışıklık sisteminin aşıya verdiği yanıt daha güçlü olduğu için daha az doz yeterli olmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü 2022 yılında yayımladığı güncellemede, 9 ile 20 yaş arası için tek doz veya 2 doz şemalarının da kullanılabileceğini belirtmiştir. Uygulamada tercih edilecek şema, aşının ruhsat bilgileri ve ulusal öneriler dikkate alınarak hekim tarafından belirlenir.

Dozlardan biri zamanında yapılamadıysa aşılamaya baştan başlamak gerekmez. Kalan dozlar mümkün olan en kısa sürede tamamlanır.

HPV Aşısı Erkeklere Yapılır Mı?

HPV yalnızca kadınları ilgilendiren bir virüs değildir. Erkeklerde genital siğillere, penis ve anal kanserlere, ayrıca ağız ve boğaz (orofarenks) kanserlerinin bir kısmına yol açabilir. HPV aşısı erkeklere de uygulanabilir. Erkeklerin aşılanması hem kendi sağlıklarını korur hem de virüsün toplumda yayılmasının azalmasına katkı sağlar.

HPV Nedir?

HPV, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar arasında en yaygın olanlardan biridir. Cinsel hayatı olan kişilerin büyük çoğunluğu yaşamlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır. Virüsün bazı tipleri kanser gelişimiyle doğrudan ilişkilidir. Rahim ağzı kanserlerinin tamamına yakını HPV ile ilişkilidir. Ağız ve boğaz (orofarenks) kanserlerinin de bir kısmında HPV’nin rol oynadığı bilinmektedir.

Siğile neden olan bir HPV tipi kişiye bulaştıktan sonra siğillerin ortaya çıkması genellikle haftalar ile aylar sürer, ancak bu süre hastadan hastaya değişebilir. Erkeklerde ise HPV, penis ve anal kanserlerin nedenleri arasında yer alır.

HPV enfeksiyonlarının büyük kısmı bağışıklık sistemi tarafından birkaç yıl içinde temizlenir ve kalıcı bir soruna yol açmaz. Sorun, yüksek riskli tiplerin uzun süre vücutta kalmasıyla ortaya çıkar. Kalıcı enfeksiyon yıllar içinde rahim ağzında kanser öncüsü değişikliklere neden olabilir.

HPV’nin Belirtileri Nelerdir?

HPV enfeksiyonu çoğu zaman hiçbir belirti vermez. Belirti ortaya çıktığında genellikle şu bulgular görülür:

• Genital ya da anal bölgede siğil (kondiloma akuminata).
• Siğillerin bulunduğu bölgede kaşıntı, tahriş veya sürtünmeye bağlı yaralar.
• İdrar kanalı ağzındaki siğillere bağlı olarak idrar yaparken yanma ya da kanama.
• Belirti vermeyen ve ancak smear testiyle saptanan rahim ağzı hücre değişiklikleri.

HPV Nasıl Bulaşır?

HPV, cinsel temas sırasında deri ve mukozanın birbirine değmesiyle bulaşır. Vajinal, anal ve oral ilişki bulaş yolları arasındadır. Kondom bulaş olasılığını düşürse de virüs kondomun örtmediği deri alanlarından geçebildiği için korumayı tam olarak sağlayamaz. Bu nedenle kondom kullanımı aşılamanın yerini tutmaz, ikisi birbirini tamamlar. Virüsle karşılaşan kişide enfeksiyonun kalıcı hale gelip gelmeyeceğini büyük ölçüde bağışıklık sisteminin virüsü temizleme gücü belirler.

HPV’nin Teşhisi Nasıl Yapılır?

Kadınlarda HPV enfeksiyonu teşhisi rahim ağzı kanseri tarama testleri ile yapılabilir. Rahim ağzından alınan örnekte smear testi ile hücresel değişiklikler, HPV DNA testi ile de yüksek riskli HPV tiplerinin varlığı araştırılır. Erkeklerde bu enfeksiyonu teşhis etmek daha zordur ve çoğu zaman ancak siğil gözlenip doktora başvurulduğunda mümkün olur. Erkeklerde kadınlardaki smear programına benzer bir rutin tarama uygulaması yoktur. Muayene sırasında lezyonlara asetik asit uygulanması, gözle zor fark edilen alanların belirginleşmesine yardımcı olabilir.

Aşı Öncesinde HPV Testi Gerekir Mi?

HPV aşısı yapılmadan önce rutin olarak HPV testi yapılması gerekmez. Test sonucunun pozitif olması aşılamaya engel değildir. Kişi bir HPV tipiyle karşılaşmış olsa bile, aşının kapsadığı diğer tiplere karşı korunma sağlayabilir. Yaşı gelmiş kadınlarda ise aşılamadan bağımsız olarak, tarama programı kapsamında smear ve HPV testlerinin yapılması önerilir.

Gebelikte ve Emzirme Döneminde HPV Aşısı

HPV aşısının gebelik döneminde yapılması önerilmez. Aşılama sürecinde gebelik olduğu anlaşılırsa kalan dozlar doğumdan sonraya ertelenir. Gebelik fark edilmeden yapılmış bir dozun bebek açısından zarar oluşturduğuna dair bir veri bulunmamaktadır ve bu durum gebeliğin sonlandırılması için bir gerekçe değildir. Emziren annelere HPV aşısı yapılabilir.

HPV Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?

HPV aşısı güvenlik profili uzun yıllardır yakından izlenen bir aşıdır. Görülen yan etkilerin çoğu hafif ve kısa sürelidir:

• Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık ve şişlik.
• Hafif ateş.
• Baş ağrısı ve halsizlik.
• Bulantı.
• Bayılma (özellikle ergenlerde aşı sonrası görülebilir).

Bayılmaya bağlı düşme ve yaralanmaların önüne geçmek için aşı sonrasında yaklaşık 15 dakika oturarak beklenmesi önerilir. Aşının içeriğine karşı daha önce ciddi alerjik reaksiyon geçirmiş kişilere aşı yapılmaz. Ateşli bir hastalık sırasında aşılama iyileşme sonrasına ertelenebilir.

HPV Aşısı Ne Kadar Süre Koruma Sağlar?

HPV aşısının koruyuculuğu, aşının kullanılmaya başlandığı yıllardan bu yana uzun süreli izlem çalışmalarıyla takip edilmektedir. Bu çalışmalarda aşılanan kişilerde antikor düzeylerinin ve koruyucu etkinin on yılı aşan süreler boyunca devam ettiği görülmüştür. Mevcut veriler ışığında, aşı şemasını tamamlamış kişiler için rutin bir rapel (hatırlatma) dozu önerilmemektedir. Koruma süresine ilişkin izlem çalışmaları sürdükçe öneriler güncellenebilir.

Aşının etkinliğinin en yüksek olduğu durum, kişinin aşının kapsadığı tiplerle hiç karşılaşmadan aşılanmasıdır. Bu nedenle aşının çocukluk ve ergenlik döneminde yapılması, uzun dönemde rahim ağzı kanseri ve kanser öncüsü değişikliklerin sıklığının azalmasına en büyük katkıyı sağlar. HPV aşılamasını yaygın biçimde uygulayan ülkelerde, aşılanan kuşaklarda genital siğillerin ve rahim ağzındaki ileri derecede hücresel değişikliklerin belirgin şekilde azaldığı bildirilmiştir.

Aşı Sonrası Smear ve HPV Taraması

HPV aşısı olmuş kadınların da rahim ağzı taramasına devam etmesi gerekir. Bunun iki nedeni vardır. Birincisi aşı tüm yüksek riskli HPV tiplerini kapsamaz. İkincisi aşı yapılmadan önce virüsle karşılaşılmış olabilir. Smear testi ve HPV DNA testi yaşa uygun aralıklarla tekrarlanır. Test sonuçlarında anormallik saptanırsa bir sonraki adım rahim ağzının kolposkopi ile ayrıntılı değerlendirilmesidir.

Konizasyon Sonrası HPV Aşısı

Rahim ağzındaki ileri derecede hücresel değişiklikler nedeniyle LEEP veya konizasyon tedavisi geçiren kadınlarda, tedavi sonrası HPV aşısı yapılmasının hastalığın tekrarlama riskini azaltabileceğine dair veriler bulunmaktadır. Bu konuda araştırmalar sürmektedir. Aşılama kararı, kişinin yaşı, test sonuçları ve tedavi öyküsü birlikte değerlendirilerek verilir. Aşı yapılsa bile tedavi sonrası takip muayeneleri ve testler aksatılmamalıdır.

Genital Siğili Olan Kişiler HPV Aşısı Olabilir Mi?

HPV aşısı mevcut siğilleri ortadan kaldırmaz. Siğiller, muayene sonrasında sayılarına, büyüklüklerine ve yerleşim yerlerine göre seçilen yöntemlerle ayrıca tedavi edilir. Siğil nedeniyle tedavi görmüş ya da görmekte olan kişilerde aşılama, diğer HPV tiplerine karşı koruma amacıyla gündeme gelebilir. Aşılama kararı, kişinin yaşı ve genel sağlık durumu dikkate alınarak hekimle birlikte verilir.

HPV Tedavisi Nasıl Yapılır?

HPV’nin farklı tipleri, iyi huylu genital siğillerden rahim ağzı ve vulva kanserine kadar uzanan çeşitli hastalıklara yol açabilir. HPV enfeksiyonunun kendisini ortadan kaldıran bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Tedavi, virüsün yol açtığı siğillere ve hücresel değişikliklere yöneliktir.

Bu nedenle kadınlarda asıl önemli olan, smear ve HPV DNA testlerinin yaşa uygun aralıklarla yapılmasıdır. Yüksek riskli HPV saptanan kadınlarda testler, sonuca göre hekimin belirlediği aralıklarla tekrarlanır. Gerekli görülen durumlarda rahim ağzı kolposkopiyle incelenir ve şüpheli alanlardan biyopsi alınır. İleri derecede hücre değişikliği saptanırsa hastalıklı doku LEEP veya konizasyonla, kansere dönüşmeden çıkarılabilir.

Kaynaklar

• World Health Organization. Human papillomavirus vaccines: WHO position paper (2022 update). Weekly Epidemiological Record. 2022;97(50):645-672.
• Meites E, et al. Human Papillomavirus Vaccination for Adults: Updated Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices. MMWR. 2019;68(32):698-702.