Dört Boyutlu Ultrason İstanbul

Dört Boyutlu Ultrason İstanbul

Dört boyutlu ultrason (4D ultrason), anne karnındaki bebeğin üç boyutlu görüntüsünün hareket halinde, yani zaman boyutu eklenerek ekrana yansıtıldığı bir gebelik ultrasonu tekniğidir. Bebeğin yüzü, dudakları, el ve ayakları ile omurgası gibi yüzey yapılarını ayrıntılı göstermesi nedeniyle bazı durumlarda tanıya önemli katkı sağlar. Bununla birlikte rutin gebelik izleminin temeli, iki boyutlu (2D) ultrason incelemesi olmaya devam eder.

Bu sayfada 2D, 3D ve 4D ultrason arasındaki farklar, 4D görüntülemenin tıbbi tanıdaki yeri ve sınırları, uygun gebelik haftaları, görüntü kalitesini etkileyen etkenler, güvenlik konusu ve işlemin nasıl yapıldığı anlatılmaktadır. Bebeğin büyüme süreci için hafta hafta gebelik, gebelikteki rutin ultrason takvimi için gebelik takibi sayfasına bakılabilir.

Dört Boyutlu Ultrason Nedir, Nasıl Görüntü Oluşturur?

Tüm ultrason cihazlarında temel prensip aynıdır: anneye temas eden ve prob adı verilen uçtan gönderilen yüksek frekanslı ses dalgaları dokulardan yansır ve geri dönen yankılar bilgisayarda görüntüye dönüştürülür. 4D ultrason da diğer ultrason incelemeleri gibi ses dalgalarıyla çalışır; röntgen ya da tomografide olduğu gibi radyasyon söz konusu değildir.

Klasik 2D ultrasonda tek bir düzlemden alınan siyah beyaz kesit görülür. 3D ultrasonda ise prob içindeki tarayıcı birkaç saniye içinde çok sayıda ardışık kesit toplar; bilgisayar bu kesitleri birleştirerek en, boy ve derinliği olan bir hacim (volüm) oluşturur. Bu hacimden bebeğin yüzey görüntüsü elde edilebileceği gibi, 2D ile ulaşılması zor düzlemlerde kesitler de çıkarılabilir. 4D ultrasonda bu hacim saniyede birkaç kez yenilenir; dördüncü boyut zamandır ve bebeğin yüz ifadeleri, esnemesi ya da el hareketleri neredeyse eş zamanlı olarak izlenebilir.

2D, 3D ve 4D Ultrason Arasındaki Farklar Nelerdir?

Ancak 4 boyutlu ultrason muayenesinin yapılıyor olması 2 boyutlu ultrasonun gereksiz olduğu anlamına gelmez. Bebeğin beyni, kalbi, böbrekleri gibi iç organlarının incelenmesi, büyüme ölçümleri ve Doppler değerlendirmesi 2D ultrasonla yapılır. Günümüz cihazlarının çoğu 2D, renkli Doppler ve 3D ile 4D özelliklerini bir arada sunar; bu nedenle 4D görüntüleme çoğu zaman aynı muayenenin bir parçası olarak, 2D incelemeden sonra kısa bir bölüm şeklinde uygulanır.

3D ve 4D Ultrason Hangi Durumlarda Tanıya Katkı Sağlar?

3D ve 4D görüntüleme, 2D incelemede bir sorundan şüphelenildiğinde ya da bir yapının daha iyi anlaşılması gerektiğinde değerli bir yardımcıdır. Başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Yüz ve dudak: Dudak yarığının yeri ve genişliği daha anlaşılır biçimde gösterilebilir, yarığın damağa uzanıp uzanmadığı konusunda ek bilgi sağlanabilir. Çenenin küçüklüğü (mikrognati) gibi yüz profili sorunları da daha iyi değerlendirilebilir.
• Omurga: Omurgada açıklık (spina bifida) saptandığında açıklığın hangi omur düzeyinde olduğunu belirlemeye yardımcı olur; bu bilgi bebeğin ileride yaşayabileceği sorunları öngörmede önemlidir.
• İskelet, el ve ayaklar: Ayakların içe dönüklüğü (pes ekinovarus), parmak sayısında farklılıklar, el duruşu ve iskelet gelişim bozukluklarının değerlendirilmesine katkı sağlar.
• Beyin ve kalp: Hacim kaydından elde edilen düzlemler beyin yapılarının incelenmesine yardımcı olur. Fetal kalp incelemesinde STIC adı verilen 4D tekniğiyle kalbin bir atım döngüsü boyunca hacimsel kaydı alınabilir; bu yöntem ileri merkezlerde yardımcı olarak kullanılır.

Saptanan bir sorunun yüzey görüntüsüyle gösterilmesi, ailenin durumu anlamasına ve doğum sonrası tedavi planının, örneğin dudak yarığı ameliyatının, ilgili uzmanlarla konuşulmasına da yardımcı olur. Bebekte yapısal bir sorun saptandığında izlem, riskli gebelik takibi kapsamında ve gerektiğinde perinatoloji uzmanlarıyla birlikte sürdürülür.

4D Ultrasonun Tanıdaki Sınırları Nelerdir?

4 boyutlu ultrasonografi, bebekte var olan bazı anomalilerin değerlendirilmesinde önemli katkı sağlar. Fakat 4 boyutlu ultrasonografi tek başına bir tanı aracı değil, siyah-beyaz detaylı ultrasonografiye yardımcı bir yöntem olarak görülmelidir. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:

• Yüzey görüntüsü bebeğin dış görünümünü gösterir; kalp, beyin, böbrek ve bağırsak gibi organların iç yapısı hakkında tek başına yeterli bilgi vermez.
• Görüntü kalitesi bebeğin pozisyonuna ve amniyon sıvısına çok bağlıdır; uygun koşullar oluşmadığında ek bilgi elde edilemeyebilir.
• Görüntü işleme sırasında yüzeyde yapay boşluklar ya da düzensizlikler oluşabilir; bunlar yanlışlıkla sorun gibi algılanabileceği için bulgular mutlaka 2D kesitlerle doğrulanır.
• Down sendromu gibi kromozom farklılıklarını 4D ultrason tek başına göstermez. Bunlar için ilk üç ay taraması ya da NIPT gibi tarama testleri, kesin tanı için ise koryon villus örneklemesi veya amniyosentez gerekir.
• Ayrıntılı ultrasonda olduğu gibi 4D görüntülemede de bazı sorunlar doğum öncesinde fark edilemeyebilir; normal bir görüntü her sorunu dışlamaz.

Sonuç olarak gebeliğin 18 ile 22. haftalarında yapılan ayrıntılı (anomali) ultrason 2D yöntemle yapılır ve kılavuzlar bu taramada 3D ya da 4D kullanımını zorunlu tutmaz. 4D görüntüleme, ayrıntılı incelemenin ardından ve onun yerine geçmeden eklenen bir değerlendirmedir.

Dört Boyutlu Ultrason Hamileliğin Kaçıncı Haftasında Yapılır?

Hamilelik dönemi boyunca, bebeğin anne karnındaki hareketleri ilk haftalardan itibaren ultrason ile izlenmektedir. 3D ve 4D görüntüleme teknik olarak gebeliğin farklı dönemlerinde yapılabilir; ancak elde edilen görüntünün niteliği ve amacı gebelik haftasına göre değişir:

Bu haftalar kesin sınırlar değildir. Tanısal bir soru varsa 3D ya da 4D değerlendirme, sorunun ilk fark edildiği haftada yapılır; görüntünün estetik görünümü için uygun haftanın beklenmesi gerekmez.

4D Ultrasonda Görüntü Kalitesini Hangi Etkenler Belirler?

4 boyutlu ultrasonda iyi görüntü elde edebilmek için bazı koşulların bir arada bulunması gerekir. Bebeğin yüzünün proba doğru, yani dışa dönük olması beklenir; ayrıca yüz ile rahim duvarı arasında yeterli bir sıvı tabakasının bulunması gerekir. Görüntüyü etkileyen başlıca etkenler şunlardır:

• Bebeğin pozisyonu: Yüzüstü yatan, yüzünü rahim duvarına ya da plasentaya dönmüş veya ellerini, ayaklarını, göbek kordonunu yüzünün önüne almış bir bebekte yüz net görüntülenemez.
• Amniyon sıvısı: Ses dalgaları sıvı ile doku arasındaki sınırı belirgin biçimde yansıttığı için yüzün önünde sıvı tabakası olması gerekir. Sıvının azaldığı durumlarda yüzey görüntüsü bulanıklaşır.
• Annenin karın duvarı: Karın duvarındaki yağ dokusunun kalın olması ses dalgalarını zayıflatır ve görüntüyü bulanıklaştırır. Eski ameliyat izleri de görüntüyü etkileyebilir.
• Plasentanın yeri: Plasenta rahmin ön duvarındaysa bebeğin yüzü sıklıkla plasentaya yaslanır ve yüzeyi ayırt etmek güçleşir.
• Gebelik haftası ve bebek sayısı: Erken haftalarda yüz ayrıntıları gelişmemiştir; ileri haftalarda yer daralır. İkiz gebeliklerde bebekler birbirinin önüne geçebilir.
• Bebeğin hareketleri: Durağan 3D görüntü için bebeğin birkaç saniye hareketsiz kalması gerekir; çok hareketli bir bebekte görüntü bozulabilir.

Görüntü Net Alınamazsa Ne Yapılır?

Bebeğin pozisyonu uygun değilse anne adayından sağa ya da sola dönmesi, kısa bir süre yürümesi ya da bir şeyler yiyip içtikten sonra incelemenin tekrarlanması istenebilir. Tatlı bir şey yemenin bebeği harekete geçirdiğine ilişkin yaygın inanış bilimsel olarak kanıtlanmış değildir; yine de kısa bir ara çoğu zaman bebeğin pozisyon değiştirmesine fırsat verir. Pozisyon aynı muayenede düzelmezse ve tanısal bir gereklilik varsa inceleme başka bir gün tekrarlanabilir. Görüntü elde etmek amacıyla incelemenin gereksiz uzatılması, aşağıda anlatılan ALARA ilkesi gereği önerilmez.

4D Ultrason Güvenli Midir, ALARA İlkesi Nedir?

Ultrason gebelikte onlarca yıldır kullanılmaktadır ve tanısal amaçlı, uygun ayarlarla yapılan incelemelerin bebeğe zarar verdiğini gösteren güvenilir bir kanıt bulunmamaktadır. Bununla birlikte ultrason enerjisi dokuda hafif ısınmaya ve çok küçük gaz kabarcıkları oluşmasına (kavitasyon) yol açabilir. Bu etkilerin düzeyi incelemenin süresine, cihazın gücüne ve kullanılan uygulamaya (örneğin Doppler) bağlı olarak değişir. Ekranda görülen termal indeks (TI) ve mekanik indeks (MI) değerleri bu olası etkilerin göstergesidir.

Bu nedenle kılavuzlar ALARA ilkesini benimser. ALARA, İngilizce as low as reasonably achievable ifadesinin kısaltmasıdır ve ultrasonun gerekli bilgiyi sağlayacak en düşük enerji düzeyinde ve en kısa sürede kullanılması anlamına gelir. 3D ve 4D görüntülemede kullanılan ses dalgalarının gücü 2D ultrasondan belirgin olarak farklı değildir; maruziyeti asıl belirleyen, incelemenin süresi ve cihaz ayarlarıdır. Gebeliğin ilk haftalarında, organların oluştuğu dönemde, yüksek enerji gerektiren Doppler uygulamaları da yalnızca gerekli olduğunda ve kısa süreli yapılır.

Hatıra Ultrasonu Hakkında Kılavuzlar Ne Diyor?

Tıbbi bir gereklilik olmadan, yalnızca bebeğin görüntüsünü ya da videosunu elde etmek amacıyla yapılan ultrasonlara hatıra ultrasonu (keepsake ultrason) denir. Uluslararası kuruluşların bu konudaki görüşü ortaktır:

• ACOG (American College of Obstetricians and Gynecologists): Gebelikte ultrasonun temkinli biçimde ve yalnızca klinik bir gereklilik olduğunda yapılmasını önerir. Diğer meslek kuruluşlarıyla birlikte ultrasonun tıbbi olmayan, eğlence amaçlı kullanımını desteklemez.
• FDA (ABD Gıda ve İlaç Dairesi): Hatıra amaçlı görüntü ve videolar için ultrason kullanılmasından kaçınılmasını önerir. Ultrasonun zararı gösterilmemiş olsa da dokuda hafif ısınma ve kavitasyonun uzun süreli etkilerinin bilinmediğini, cihazların tıbbi gereklilik olduğunda ve eğitimli sağlık çalışanlarınca kullanılması gerektiğini vurgular.
• ISUOG (Uluslararası Obstetrik ve Jinekolojide Ultrason Derneği): Yalnızca bebeğin hatıra görüntüsünü elde etmek amacıyla ultrason kullanılmasını onaylamaz ve tıbbi yarar sağlamayan, denetimsiz ultrason kullanımından kaçınılması gerektiğini belirtir.

Bu görüşlerin ortak noktası, ultrason incelemesinin tıbbi bir amaçla yapılması ve yalnızca görüntü elde etmek için uzatılmamasıdır. 4D görüntüleme de bu çerçevede, tıbbi değerlendirmenin bir parçası olarak ele alınır.

4D Ultrason Nasıl Yapılır, Ne Kadar Sürer?

İnceleme karın üzerinden yapılır. Anne adayı sırtüstü ya da hafif yan yatar pozisyonda uzanır, karnına su bazlı jel sürülür ve prob karın üzerinde gezdirilir. Önce 2D görüntüyle bebeğin pozisyonu, yüzün önündeki sıvı ve plasentanın yeri belirlenir. Uygun bir pencere bulunduğunda hacim kaydı alınır ve görüntü ekranda işlenerek yüzey ya da kesit görüntüleri oluşturulur. İşlem ağrısızdır; anne yalnızca probun hafif baskısını ve jelin serinliğini hisseder.

İkinci ve üçüncü üç aylık dönemde yapılan karın ultrasonu için aç kalmak ya da idrar biriktirmek gerekmez. Karına kolayca ulaşılabilecek rahat giysiler tercih edilebilir; önceki ultrason raporlarının yanında getirilmesi karşılaştırma yapılmasını kolaylaştırır. Hacim kaydının kendisi birkaç saniye sürer. Toplam süreyi ise bebeğin pozisyonu ve 4D görüntülemenin ayrıntılı ultrasonla aynı muayenede yapılıp yapılmadığı belirler.

Gebelik Dışında 3D Ultrason Kullanılır Mı?

3D ultrason yalnızca gebelikte değil, jinekolojide de kullanılır. Vajinal yoldan yapılan 3D ultrasonda rahmin 2D ile elde edilemeyen koronal kesiti, yani rahim boşluğunun önden bütün görünümü elde edilebilir. Bu sayede rahim içi perde (septum) ya da çift boynuzlu rahim gibi doğumsal şekil farklılıkları ayırt edilebilir, rahim içi araçların yeri kontrol edilebilir ve polip ya da miyomların rahim boşluğuyla ilişkisi değerlendirilebilir. Rahim içi perde gibi durumların tedavisi histeroskopi ile yapılır.

Kaynaklar

• American College of Obstetricians and Gynecologists. Guidelines for Diagnostic Imaging During Pregnancy and Lactation. ACOG Committee Opinion No. 723. Obstet Gynecol. 2017;130(4):e210-e216.
• U.S. Food and Drug Administration. Avoid Fetal Keepsake Images, Heartbeat Monitors. FDA Consumer Update. 2014.
• Abramowicz J, Brezinka C, Salvesen K, ter Haar G. ISUOG statement on the non-medical use of ultrasound, 2009. Ultrasound Obstet Gynecol. 2009;33(5):617.